Từ ngày 01/01/2021, Bộ luật Lao động 2019 chính thức có hiệu lực, mang theo nhiều quy định nhân văn nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của lao động nữ, đặc biệt là trong vấn đề sức khỏe sinh sản. Một trong những nội dung quan trọng nhất mà cả người lao động và người sử dụng lao động cần đặc biệt lưu tâm chính là danh mục các ngành nghề có thể gây tác động tiêu cực đến thiên chức làm mẹ của phụ nữ.

Căn cứ pháp lý mới nhất về bảo vệ lao động nữ năm 2021

Theo quy định tại Điều 142 Bộ luật Lao động 2019, Nhà nước nghiêm cấm việc sử dụng lao động nữ làm những công việc có ảnh hưởng xấu tới chức năng sinh sản và nuôi con. Để cụ thể hóa quy định này, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã ban hành Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH, trong đó liệt kê chi tiết 55 loại công việc mà doanh nghiệp không được phép để lao động nữ đảm nhiệm.

Việc ban hành danh mục này không nhằm mục đích hạn chế cơ hội việc làm của phụ nữ, mà ngược lại, đó là sự khẳng định trách nhiệm của xã hội trong việc bảo tồn nguồn nhân lực và bảo vệ sức khỏe giống nòi. Dưới đây là phân loại chi tiết 55 nghề, công việc "đại kỵ" này:

Chi tiết danh mục 55 nghề, công việc ảnh hưởng xấu tới sinh sản

Nhóm 1: Luyện kim, cơ khí và hóa chất độc hại

Đây là nhóm công việc thường xuyên tiếp xúc với nhiệt độ cao, bức xạ hoặc các hóa chất có khả năng gây biến đổi gen hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi:

• Trực tiếp nấu chảy và rót kim loại nóng chảy ở các loại lò điện hồ quang, lò quay, lò bằng, lò cao.
• Cán kim loại nóng (trừ kim loại màu).
• Trực tiếp luyện quặng kim loại màu độc hại như đồng, chì, thiếc, thủy ngân, kẽm, bạc.
• Đốt lò luyện cốc.
• Hàn trong thùng kín hoặc hàn ở độ cao trên 10m.
• Tiếp xúc trực tiếp với sơn trong sản xuất sơn mài hoặc khắc kim loại bằng hóa chất.

Nhóm 2: Khai thác khoáng sản, dầu khí và xây dựng nặng

Các công việc trong nhóm này đòi hỏi thể lực cực lớn hoặc làm việc trong môi trường áp suất thay đổi, dễ gây sảy thai hoặc biến chứng sinh sản:

• Khoan thăm dò, khoan nổ mìn, cậy bẩy đá trên núi.
• Lắp đặt giàn khoan trên biển, khoan thăm dò giếng dầu và khí.
• Làm việc thường xuyên theo ca ở giàn khoan trên biển (trừ dịch vụ y tế, ăn ở).
• Làm việc trong thùng chìm, đổ bê tông dưới nước, thợ lặn.
• Đào giếng, thi công hoàn thiện giếng bằng phương pháp thủ công.
• Đào lò, làm việc trong hầm mỏ (trừ một số vị trí quản lý hoặc y tế đặc thù).

Nhóm 3: Điện lực, viễn thông và vận tải hạng nặng

Yếu tố nguy hiểm từ độ cao và cường độ lao động cao là đặc trưng của nhóm này:

• Bảo dưỡng, sửa chữa đường dây điện trong cống ngầm, trên cột ngoài trời hoặc đường dây cao thế.
• Lắp dựng cột ăng ten, cột cao qua sông.
• Lái máy thi công hạng nặng (xúc, gạt, ủi) công suất trên 36 mã lực.
• Lái xe lửa (trừ tàu tự động hóa cao hoặc tàu nội đô).
• Lái ô tô trọng tải trên 2,5 tấn (trừ xe dưới 10 tấn có trợ lực).
• Vệ sinh công nghiệp trạm biến áp 500kVA.

Nhóm 4: Nông, lâm nghiệp và các công việc đặc thù khác

• Đào gốc cây lớn, chặt hạ cây lớn, cưa xẻ thủ công gỗ có đường kính trên 40cm.
• Khai thác tổ yến tự nhiên, khai thác phân dơi.
• Mổ tử thi, liệm, mai táng người chết, bốc mồ mả.
• Các công việc xiếc mạo hiểm, múa ba lê (ballet), múa rối nước.
• Nạo vét cống ngầm thủ công hoặc ngâm mình dưới nước bẩn trên 4 giờ/ngày.

Quyền lợi của lao động nữ và trách nhiệm của doanh nghiệp

Việc thực thi danh mục này từ năm 2021 đòi hỏi các doanh nghiệp phải có sự rà soát nghiêm túc. Theo quy định, nếu lao động nữ đang làm các công việc này, người sử dụng lao động phải có kế hoạch chuyển đổi công việc hoặc đào tạo lại để họ chuyển sang vị trí phù hợp hơn.

Đặc biệt, đối với lao động nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, pháp luật còn bổ sung thêm 38 loại công việc khác không được phép sử dụng. Điều này thể hiện sự bảo vệ đa tầng, xuyên suốt quá trình sinh sản của người phụ nữ.

Lời khuyên pháp lý: Chị em phụ nữ khi tham gia giao kết hợp đồng lao động cần đối chiếu kỹ vị trí công việc của mình với danh mục trên. Nếu nhận thấy công việc có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, hãy chủ động trao đổi với tổ chức Công đoàn hoặc bộ phận nhân sự để được đảm bảo quyền lợi theo đúng tinh thần của Bộ luật Lao động 2019.