Hệ thống hành chính Việt Nam hướng tới sự tinh gọn, hiện đại và chuyên nghiệp trong năm 2026 (ảnh minh họa)

Tháng 4 năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình cải cách thể chế tại Việt Nam khi Chính phủ chính thức ban hành và triển khai Nghị quyết 105/NQ-CP năm 2026. Đây không chỉ là một văn bản hành chính thông thường mà là bản 'tổng thiết kế' cho cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, hướng tới một hệ thống chính trị hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số.

1. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính

Một trong những trọng tâm hàng đầu của Nghị quyết 105/NQ-CP là việc phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm. Chính phủ yêu cầu triệt để phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, đặc biệt là trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc này gắn liền với cắt giảm, đơn giản hóa và số hóa hồ sơ thủ tục hành chính, dự kiến hoàn thành phần lớn trong Quý II/2026.

2. Yêu cầu rà soát, sửa đổi hàng loạt quy định pháp luật khắc phục chồng chéo

Để tạo hành lang pháp lý thông suốt, các bộ ngành phải khẩn trương rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Mục tiêu là bảo đảm phù hợp với Nghị quyết 190/2025/QH15 của Quốc hội về xử lý các vấn đề phát sinh khi sắp xếp bộ máy. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm tài chính, đất đai, quy hoạch và chuyển đổi số, với thời hạn hoàn thành dứt điểm trước ngày 01/3/2027.

3. Tiếp tục tinh gọn bộ máy hành chính, bảo đảm một việc chỉ do một cơ quan chủ trì

Nguyên tắc 'một tổ chức làm nhiều việc, một việc chỉ do một tổ chức chủ trì' được nhấn mạnh hơn bao giờ hết. Nghị quyết yêu cầu xóa bỏ tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan. Các tổ chức bên trong bộ, ngành phải được sắp xếp theo hướng tinh, gọn, mạnh, tập trung vào chức năng quản lý nhà nước và phục vụ nhân dân.

4. Tiếp tục sắp xếp lại đơn vị sự nghiệp công lập, trường học, cơ sở y tế

Lộ trình sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập phải hoàn thành trong Quý III/2026. Đáng chú ý, trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, mỗi tỉnh thành sẽ có tối đa không quá 03 trường cao đẳng/trung cấp. Đối với y tế, hệ thống y tế cơ sở sẽ được tổ chức lại theo mô hình khu vực để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

5. Chính quyền số và cơ sở dữ liệu liên thông là nhiệm vụ trọng tâm

Việc xây dựng chính quyền số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Nghị quyết 105/NQ-CP chỉ đạo xây dựng hệ thống dữ liệu chuyên ngành liên thông với dữ liệu quốc gia. Mô hình 'một cửa liên thông số' sẽ kết nối dữ liệu dân cư - đất đai - an sinh - doanh nghiệp, cho phép cập nhật thời gian thực từ cơ sở lên Trung ương.

Mô hình bộ máy hành chính tinh gọn dựa trên nền tảng kết nối dữ liệu số hiện đại (ảnh minh họa)

6. Công tác cán bộ gắn với vị trí việc làm và kiểm soát quyền lực

Triển khai Luật Cán bộ, công chức năm 2025, công tác tuyển dụng và đánh giá cán bộ phải dựa trên sản phẩm cụ thể và vị trí việc làm. Chính phủ cũng yêu cầu có cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quyền lực để phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

7. Yêu cầu nghiên cứu cải cách tiền lương, phụ cấp năm 2026

Một tin vui cho đội ngũ cán bộ, công chức là Bộ Nội vụ được giao chủ trì xây dựng Đề án tổng thể cải cách chế độ tiền lương, phụ cấp. Đề án này phải phù hợp với thực tiễn tinh giản biên chế và mô hình chính quyền 2 cấp, dự kiến trình Bộ Chính trị trong Quý II/2026 để sớm triển khai thực hiện.

8. Kiểm soát số lượng cấp phó đúng quy định đến hết năm 2030

Việc bố trí lãnh đạo cấp phó sẽ được kiểm soát nghiêm ngặt. Nghị quyết xác định lộ trình đến hết năm 2030, tất cả các cơ quan, tổ chức hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập phải thực hiện đúng số lượng cấp phó theo quy định, không để xảy ra tình trạng 'lạm phát' lãnh đạo.

9. Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý Nhà nước

Thay vì kiểm soát chặt chẽ đầu vào (tiền kiểm), Chính phủ yêu cầu chuyển sang cơ chế hậu kiểm. Các bộ ngành sẽ tăng cường giám sát, kiểm tra việc thực thi pháp luật, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các sai phạm, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu nếu để xảy ra tình trạng né tránh, thiếu quyết tâm trong cải cách.

Tóm lại, Nghị quyết 105/NQ-CP năm 2026 là một bước đi quyết liệt nhằm hiện đại hóa nền hành chính quốc gia. Cán bộ, công chức cần nắm vững các quy định này để chủ động thích ứng và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước trong giai đoạn mới.