Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ năm 2018, nhu cầu tham gia hoạt động kinh doanh, góp vốn đầu tư của cá nhân ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, đối với đội ngũ cán bộ, công chức – những người đang thực thi công vụ và nắm giữ quyền hạn nhất định trong bộ máy nhà nước – pháp luật có những quy định đặc thù nhằm đảm bảo tính minh bạch và ngăn ngừa xung đột lợi ích.

Quy định về việc thành lập và quản lý doanh nghiệp của công chức

Mặc dù Luật Doanh nghiệp 2014 tạo điều kiện tối đa cho mọi tổ chức, cá nhân tham gia thị trường, nhưng quyền này không phải là tuyệt đối. Đối với cán bộ, công chức, quyền tự do kinh doanh bị hạn chế bởi các quy định về đạo đức công vụ và phòng chống tham nhũng.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 18 Luật Doanh nghiệp 2014 đã nêu rõ các đối tượng không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam, trong đó bao gồm:

"b) Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức"

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng công chức sử dụng tầm ảnh hưởng, thông tin nội bộ hoặc thời gian làm việc công để trục lợi cá nhân thông qua việc điều hành doanh nghiệp riêng. Việc vi phạm điều cấm này có thể dẫn đến các hình thức kỷ luật nghiêm khắc theo Luật cán bộ, công chức 2008.

Công chức và quyền góp vốn, mua cổ phần: Được phép nhưng có điều kiện

Khác với việc trực tiếp thành lập và quản lý, việc góp vốn hoặc mua cổ phần được xem là một hình thức đầu tư tài sản cá nhân. Pháp luật năm 2018 cho phép công chức thực hiện quyền này nhưng đặt ra những rào cản kỹ thuật để tránh hiện tượng "sân sau".

Theo Điều 20 Luật cán bộ, công chức 2008, công chức không được làm những việc liên quan đến sản xuất, kinh doanh quy định tại Luật phòng, chống tham nhũng. Đối chiếu với Luật phòng, chống tham nhũng 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung), tại khoản 2 Điều 37 quy định:

"2. Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, vợ hoặc chồng của những người đó không được góp vốn vào doanh nghiệp hoạt động trong phạm vi ngành, nghề mà người đó trực tiếp thực hiện việc quản lý nhà nước."

Như vậy, một công chức bình thường có thể mua cổ phiếu trên sàn chứng khoán hoặc góp vốn vào một công ty trách nhiệm hữu hạn, miễn là họ không tham gia vào hội đồng quản trị, ban giám đốc hoặc trực tiếp điều hành. Tuy nhiên, nếu là lãnh đạo cơ quan, họ tuyệt đối không được góp vốn vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực mình đang quản lý trực tiếp để đảm bảo sự công bằng và khách quan trong thực thi công vụ.

Hệ quả pháp lý và lời khuyên cho cán bộ, công chức

Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp cán bộ, công chức bảo vệ uy tín cá nhân mà còn tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc. Trong năm 2018, công tác thanh tra, kiểm tra việc kê khai tài sản và hoạt động kinh doanh của người có chức vụ, quyền hạn đang được đẩy mạnh.

Các điểm cần lưu ý:

• Không đứng tên thành lập: Tuyệt đối không đứng tên làm đại diện pháp luật, giám đốc hoặc chủ tịch công ty.
• Kiểm tra lĩnh vực quản lý: Trước khi góp vốn, cần xác định rõ doanh nghiệp đó có nằm trong phạm vi quản lý trực tiếp của mình hoặc cơ quan mình hay không.
• Kê khai trung thực: Mọi khoản đầu tư, góp vốn có giá trị lớn đều phải được kê khai tài sản theo đúng quy định của pháp luật về phòng chống tham nhũng.

Tóm lại, pháp luật Việt Nam năm 2018 không cấm cản quyền làm giàu chính đáng của công chức thông qua đầu tư tài chính, nhưng kiên quyết ngăn chặn mọi hành vi lợi dụng chức vụ để can thiệp vào hoạt động kinh doanh hoặc tạo lợi thế bất bình đẳng cho doanh nghiệp riêng.