Trong những ngày đầu năm 2020, khi Nghị định 100/2019/NĐ-CP chính thức có hiệu lực với những mức phạt tăng nặng, dư luận xôn xao về việc nhiều tài xế tìm cách "né" phạt bằng cách từ chối ký vào biên bản vi phạm. Tuy nhiên, liệu hành vi này có thực sự giúp người vi phạm thoát khỏi trách nhiệm pháp lý hay lại vô tình đẩy họ vào những rắc rối lớn hơn?

Quy định về việc lập biên bản vi phạm giao thông

Theo quy định tại Điều 56 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, việc xử phạt vi phạm hành chính có thể được thực hiện theo hai hình thức: lập biên bản hoặc không lập biên bản. Cụ thể, cơ quan chức năng có thể xử phạt tại chỗ mà không cần lập biên bản trong các trường hợp sau:

• Xử phạt cảnh cáo;
• Phạt tiền đến 250.000 đồng đối với cá nhân và 500.000 đồng đối với tổ chức.

Tuy nhiên, một lưu ý quan trọng là nếu hành vi vi phạm được phát hiện thông qua các phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ (như camera giám sát, máy đo tốc độ) thì bắt buộc phải lập biên bản vi phạm hành chính.

Riêng trong lĩnh vực giao thông đường bộ, Nghị định 100/2019/NĐ-CP cũng liệt kê danh sách các lỗi bị phạt tại chỗ mà không cần lập biên bản, chẳng hạn như điều khiển xe chạy quá tốc độ từ 05 đến dưới 10 km/h, không có báo hiệu xin vượt, hoặc chở người ngồi trên xe sử dụng ô (dù)...

Không ký biên bản có giúp người vi phạm "thoát" phạt?

Nhiều người lầm tưởng rằng nếu không ký tên vào biên bản thì biên bản đó không có giá trị pháp lý và họ sẽ không bị xử phạt. Đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm. Điều 58 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 đã dự liệu rất kỹ tình huống này.

"Trường hợp người vi phạm, đại diện tổ chức vi phạm không ký vào biên bản thì biên bản phải có chữ ký của đại diện chính quyền cơ sở nơi xảy ra vi phạm hoặc của ít nhất 02 người chứng kiến xác nhận việc người vi phạm, đại diện tổ chức vi phạm không ký vào biên bản; trường hợp không có chữ ký của đại diện chính quyền cơ sở hoặc của người chứng kiến thì phải ghi rõ lý do vào biên bản."

Như vậy, việc người vi phạm cố tình trốn tránh hoặc từ chối ký tên không làm thay đổi bản chất của hành vi vi phạm. Lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT) vẫn có quyền hoàn thiện hồ sơ xử phạt dựa trên sự xác nhận của người làm chứng hoặc chính quyền địa phương. Do đó, không hề có chuyện không ký vào biên bản vi phạm giao thông thì sẽ không bị phạt.

Từ chối ký tên có bị coi là "Chống người thi hành công vụ"?

Một vấn đề khác khiến nhiều người lo lắng là liệu việc không ký biên bản có bị khép vào tội "Chống người thi hành công vụ" hay không. Theo quy định tại Điều 330 Bộ luật Hình sự 2015, tội danh này chỉ cấu thành khi người vi phạm có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc dùng thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ thực hiện nhiệm vụ.

Nếu người vi phạm chỉ đơn thuần là im lặng, từ chối ký tên mà không có các hành vi hung hãn, tấn công hay đe dọa lực lượng chức năng thì hành vi này không bị coi là chống người thi hành công vụ. Thậm chí, trong Nghị định 100/2019/NĐ-CP cũng không có quy định xử phạt hành chính đối với hành vi không ký vào biên bản.

Tuy nhiên, nếu việc từ chối ký tên đi kèm với các hành vi lăng mạ, cản trở giao thông hoặc tấn công CSGT, người vi phạm có thể đối mặt với án tù từ 06 tháng đến 03 năm, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm tùy theo mức độ nghiêm trọng.

Lời khuyên pháp lý cho người tham gia giao thông

Thay vì tìm cách đối phó bằng việc không ký biên bản, người tham gia giao thông nên bình tĩnh phối hợp với lực lượng chức năng. Nếu cảm thấy việc lập biên bản là chưa thỏa đáng hoặc có sai sót về mặt nội dung, người vi phạm có quyền ghi ý kiến của mình vào phần dành cho người vi phạm trong biên bản trước khi ký tên. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính sau này theo đúng quy định của pháp luật.

Việc ký biên bản không đồng nghĩa với việc thừa nhận mọi lỗi lầm nếu bạn có căn cứ chứng minh mình đúng, nhưng nó thể hiện thái độ thượng tôn pháp luật và giúp quá trình giải quyết vụ việc diễn ra minh bạch, nhanh chóng hơn.