Bắt đầu một hành trình kinh doanh không chỉ là câu chuyện về ý tưởng hay lợi nhuận, mà còn là trách nhiệm với cộng đồng thông qua nghĩa vụ thuế. Bước sang năm 2026, trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động và các quy định pháp luật ngày càng được hoàn thiện, việc nắm vững các loại thuế phải nộp là "chìa khóa" giúp doanh nghiệp vận hành ổn định và tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có.

Nghĩa vụ thuế - "Sợi chỉ đỏ" xuyên suốt hoạt động doanh nghiệp

Thuế không đơn thuần là một khoản nộp ngân sách bắt buộc, mà còn là thước đo tính tuân thủ và sự minh bạch của một thực thể kinh doanh. Theo quy định tại Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2020, một trong những nghĩa vụ trọng yếu của doanh nghiệp là:

Thực hiện đầy đủ, kịp thời nghĩa vụ về đăng ký doanh nghiệp, đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp, công khai thông tin về thành lập và hoạt động của doanh nghiệp, báo cáo tình hình thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp; thực hiện công tác kế toán, nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.

Như vậy, ngay từ khi cầm trên tay giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp đã chính thức bước vào guồng quay của các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Lệ phí môn bài: Khoản nộp đầu tiên khi "khai môn lập nghiệp"

Lệ phí môn bài là khoản thu định kỳ hàng năm mà doanh nghiệp phải nộp dựa trên vốn điều lệ hoặc vốn đầu tư. Theo quy định tại Nghị định 139/2016/NĐ-CP, mức thu hiện hành được phân chia theo các bậc cụ thể:

• Bậc 1: Doanh nghiệp có vốn điều lệ/vốn đầu tư trên 10 tỷ đồng: 3.000.000 đồng/năm.
• Bậc 2: Doanh nghiệp có vốn điều lệ/vốn đầu tư từ 10 tỷ đồng trở xuống: 2.000.000 đồng/năm.

Một điểm sáng đáng lưu ý là theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017, các doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh sẽ được miễn lệ phí môn bài trong 03 năm đầu tiên kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Thuế Giá trị gia tăng (GTGT): Thuế gián thu nhưng ảnh hưởng trực tiếp

Thuế GTGT là loại thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Với việc áp dụng Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến phương pháp tính thuế:

• Phương pháp khấu trừ: Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
• Phương pháp trực tiếp: Thuế GTGT phải nộp = Tỷ lệ % x Doanh thu.

Việc lựa chọn phương pháp phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa dòng tiền mà còn đảm bảo tính chính xác trong công tác kế toán.

Thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN): "Chia sẻ" lợi nhuận với ngân sách

Đây là loại thuế đánh trực tiếp vào thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp sau khi đã trừ đi các chi phí hợp lý. Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008 (đã được sửa đổi, bổ sung), công thức tính cơ bản là:

Thuế TNDN = (Thu nhập tính thuế - Trích lập quỹ KH&CN) x Thuế suất

Mức thuế suất phổ thông hiện nay thường là 20%. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể được hưởng các mức thuế suất ưu đãi có thời hạn tùy theo lĩnh vực và địa bàn đầu tư.

Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN): Trách nhiệm nộp thay người lao động

Dù là thuế đánh vào thu nhập của cá nhân, nhưng doanh nghiệp đóng vai trò là đơn vị chi trả thu nhập, có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thay cho người lao động vào ngân sách Nhà nước. Quy trình này được điều chỉnh bởi Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007.

Các loại thuế đặc thù khác

Ngoài 4 loại thuế chính nêu trên, tùy vào lĩnh vực hoạt động, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với các loại thuế khác như:

• Thuế xuất khẩu, nhập khẩu (nếu có hoạt động ngoại thương).
• Thuế tiêu thụ đặc biệt (đối với hàng hóa, dịch vụ đặc thù).
• Thuế tài nguyên, thuế bảo vệ môi trường.
• Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp.

Việc hiểu rõ và thực hiện đúng nghĩa vụ thuế không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là cách để doanh nghiệp xây dựng uy tín, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.