Từ ngày 01/3/2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc kiện toàn bộ máy nhà nước tại địa phương. Với nhiều điểm mới mang tính đột phá, luật không chỉ hướng tới sự tinh gọn, hiệu quả mà còn tăng cường tính trách nhiệm của người đại biểu trước cử tri.

1. Bổ sung tiêu chuẩn khắt khe hơn cho Đại biểu Hội đồng nhân dân

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở tiêu chuẩn của người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Bên cạnh các tiêu chuẩn về đạo đức, trình độ và quốc tịch đã được quy định trước đó, Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 đã bổ sung một điều kiện thực tế quan trọng:

"Đại biểu Hội đồng nhân dân phải cư trú hoặc công tác tại cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp ở đơn vị hành chính mà mình là đại biểu Hội đồng nhân dân."

Quy định này nhằm đảm bảo đại biểu luôn sát cánh cùng đời sống người dân, kịp thời nắm bắt những vấn đề nóng hổi tại địa phương để phản ánh chính xác nhất trong các kỳ họp.

2. Tái cấu trúc cơ cấu tổ chức của Hội đồng nhân dân

Luật mới đã cụ thể hóa rõ ràng hơn về bộ máy vận hành của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Theo Điều 27 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, cơ cấu tổ chức của Hội đồng nhân dân hiện nay bao gồm:

• Thường trực Hội đồng nhân dân;
• Các Ban của Hội đồng nhân dân;
• Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân;
• Các đại biểu Hội đồng nhân dân.

Sự phân định rõ ràng này giúp tăng cường tính chuyên nghiệp, tránh tình trạng chồng chéo chức năng và nâng cao hiệu quả giám sát của các Ban chuyên trách.

3. Tinh gọn số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp

Thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, Điều 28 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 đã điều chỉnh giảm số lượng đại biểu tại nhiều loại hình đơn vị hành chính. Ví dụ, tại các tỉnh miền núi có trên 500.000 dân, số lượng đại biểu tối đa giảm từ 85 xuống còn 75 đại biểu. Riêng đối với Thủ đô Hà Nội, số lượng đại biểu được điều chỉnh tăng lên 125 người để phù hợp với quy mô và tính chất đặc thù của đô thị loại đặc biệt.

4. Cụ thể hóa nội dung và phạm vi phân quyền

Luật 2025 đẩy mạnh việc phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, giúp các cấp chủ động hơn trong việc quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội. Việc phân quyền được thực hiện dựa trên nguyên tắc đảm bảo sự quản lý thống nhất của trung ương đồng thời phát huy tính sáng tạo, tự chủ của địa phương trong việc giải quyết các bài toán đặc thù.

5. Sửa đổi quy trình bầu các chức danh tại HĐND và UBND

Quy trình bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh chủ chốt như Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND đã được chuẩn hóa chặt chẽ hơn. Điều này nhằm đảm bảo lựa chọn được những cán bộ có đủ đức, đủ tài, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực ngay từ khâu nhân sự.

6. Linh hoạt trong tổ chức chính quyền tại các địa phương

Luật cho phép áp dụng các mô hình tổ chức chính quyền đô thị, chính quyền nông thôn linh hoạt hơn, phù hợp với đặc điểm địa lý và trình độ phát triển của từng vùng miền. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng tiếp tục triển khai hiệu quả các mô hình thí điểm đã thành công.

7. Quy trình sáp nhập đơn vị hành chính minh bạch hơn

Trong bối cảnh cả nước đang thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã, Luật 2025 đã bổ sung các quy định chi tiết về trình tự, thủ tục sáp nhập. Việc lấy ý kiến cử tri và đánh giá tác động được đặt lên hàng đầu, đảm bảo sự đồng thuận của nhân dân và ổn định đời sống xã hội sau khi sáp nhập.

Việc nắm vững những thay đổi tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 là vô cùng cần thiết đối với mỗi cán bộ và người dân, góp phần xây dựng một nền hành chính hiện đại, vì nhân dân phục vụ.