Năm 2025 được xem là một dấu mốc lịch sử của ngành khoa học và công nghệ Việt Nam. Ngay sau khi hợp nhất từ ngày 01/03, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thực hiện một cuộc "marathon" lập pháp chưa từng có tiền lệ, hoàn thiện hành lang pháp lý để dẫn dắt sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.

Trong chưa đầy một năm, 10 đạo luật quan trọng đã được Quốc hội thông qua, tạo tiền đề vững chắc để thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đây không chỉ là nỗ lực tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế mà còn là lời khẳng định về quyết tâm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế.

1. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025: Tư duy quản trị rủi ro

Được thông qua ngày 27/06/2025, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 (số 93/2025/QH15) đánh dấu bước chuyển mình từ kiểm soát quy trình sang quản lý kết quả đầu ra. Điểm đột phá nhất chính là việc lần đầu tiên "đổi mới sáng tạo" được đặt ngang hàng với khoa học công nghệ.

Luật xác lập các chính sách lớn nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, tập trung vào phát triển hạ tầng, khuyến khích mạo hiểm, khoán chi linh hoạt và miễn trừ trách nhiệm khi chấp nhận rủi ro.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và việc trao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu cho các tổ chức, cá nhân để thương mại hóa (hưởng tối thiểu 30% thu nhập) được kỳ vọng sẽ giải phóng sức sáng tạo của đội ngũ trí thức.

2. Công nghiệp công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo: Định hình tương lai số

Sự ra đời của Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 và Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 là lời giải cho bài toán làm chủ công nghệ lõi. Các đạo luật này tập trung vào phát triển công nghiệp bán dẫn, AI và tài sản số.

Nhà nước ưu tiên huy động nguồn lực cho thiết kế, chuyển giao công nghệ và xây dựng hạ tầng số dùng chung. Đặc biệt, chính sách hỗ trợ chi phí thuê nhân lực chất lượng cao và đào tạo lại nguồn nhân lực sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin hơn trên bản đồ công nghệ thế giới.

3. Cải cách quản lý chất lượng: Từ "Tiền kiểm" sang "Hậu kiểm"

Việc sửa đổi Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025 và Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 đã cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Thay vì kiểm tra trước khi lưu thông, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào hậu kiểm dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Sản phẩm hàng hóa hiện được phân loại theo ba mức độ rủi ro (thấp - trung bình - cao) để áp dụng các biện pháp quản lý tương ứng, đảm bảo tính linh hoạt và minh bạch trong thực tế kinh doanh.

4. Bảo hộ chất xám và thúc đẩy chuyển giao

Để bảo vệ thành quả sáng tạo, Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 đã được hoàn thiện. Các quy định mới tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký xác lập quyền và khuyến khích việc đưa các công nghệ tiên tiến từ phòng thí nghiệm vào sản xuất thực tiễn.

Bên cạnh đó, Luật Công nghệ cao cũng được cập nhật để phù hợp với danh mục các công nghệ ưu tiên phát triển trong giai đoạn mới.

5. Năng lượng nguyên tử và Chuyển đổi số toàn diện

Cuối cùng, Luật Năng lượng nguyên tử 2025 và Luật Chuyển đổi số 2025 hoàn thiện bức tranh pháp lý đa chiều. Nếu Luật Năng lượng nguyên tử mở ra hướng ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y tế, nông nghiệp một cách an toàn, thì Luật Chuyển đổi số lại là "kim chỉ nam" cho việc xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số tại Việt Nam.

Việc thông qua 10 đạo luật này trong một năm không chỉ cho thấy cường độ làm việc khủng khiếp của các cơ quan lập pháp mà còn là minh chứng cho thấy Việt Nam đang sẵn sàng bứt phá bằng con đường khoa học và công nghệ.