Trong bối cảnh thị trường lao động đang có những chuyển dịch mạnh mẽ đầu năm 2020, Chính phủ đã ban hành Nghị định 28/2020/NĐ-CP vào ngày 01/03/2020. Văn bản này không chỉ thay thế các quy định cũ mà còn bổ sung nhiều chế tài nghiêm khắc nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người lao động. Dưới đây là 9 thay đổi quan trọng nhất mà cả doanh nghiệp và người lao động cần đặc biệt lưu ý trước giờ G - ngày 15/04/2020.

1. Bắt buộc ký hợp đồng bằng văn bản cho công việc từ 3 tháng

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại khoản 1 Điều 8 Nghị định 28/2020/NĐ-CP là việc tăng mức phạt đối với hành vi không giao kết hợp đồng lao động (HĐLĐ) bằng văn bản. Đối với các công việc có thời hạn từ đủ 03 tháng trở lên, việc 'thỏa thuận miệng' sẽ không còn được chấp nhận.

Mức phạt tiền được phân cấp rõ rệt dựa trên số lượng lao động bị vi phạm, tối đa lên đến 25 triệu đồng. Điều này buộc các doanh nghiệp phải chuẩn hóa quy trình tuyển dụng và ký kết ngay từ đầu để tránh rủi ro pháp lý.

2. Bãi bỏ nghĩa vụ thông báo trước khi hết hạn hợp đồng

Khác với quy định tại Nghị định 95/2013/NĐ-CP trước đây, Nghị định 28/2020/NĐ-CP đã bãi bỏ chế tài xử phạt đối với hành vi không thông báo bằng văn bản cho người lao động biết trước ít nhất 15 ngày khi HĐLĐ xác định thời hạn hết hạn. Điều này đồng nghĩa với việc người lao động cần chủ động theo dõi thời hạn hợp đồng của mình để có kế hoạch công việc phù hợp, tránh rơi vào thế bị động khi hợp đồng chấm dứt.

3. Chế tài mạnh tay với hành vi cưỡng bức, ngược đãi lao động

Lần đầu tiên, một mức phạt 'khủng' từ 50 đến 75 triệu đồng được áp dụng cho hành vi cưỡng bức lao động hoặc ngược đãi người lao động theo quy định tại khoản 3 Điều 10 Nghị định 28/2020/NĐ-CP. Đây là bước tiến lớn trong việc nhân văn hóa môi trường làm việc, ngăn chặn các hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm và sức khỏe của người lao động tại nơi làm việc.

4. Lương tối thiểu vùng: Ranh giới đỏ không được phép bước qua

Dù mức phạt không thay đổi so với trước, nhưng trong bối cảnh mức lương tối thiểu vùng năm 2020 đã được điều chỉnh tăng, người lao động cần nắm rõ con số tại khu vực mình làm việc. Theo khoản 3 Điều 16 Nghị định 28/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp trả lương thấp hơn mức tối thiểu vùng có thể bị phạt tới 75 triệu đồng và buộc phải trả đủ tiền lương cộng với khoản tiền lãi cho người lao động.

5. Tăng nặng mức phạt vi phạm quy định về thời giờ nghỉ ngơi

Quyền được nghỉ ngơi là quyền cơ bản được quy định tại Bộ luật Lao động 2012. Tuy nhiên, thực tế nhiều doanh nghiệp vẫn 'lờ' đi các quy định về nghỉ hàng tuần, nghỉ phép năm hay nghỉ lễ, tết. Từ 15/4/2020, theo khoản 2 Điều 27 Nghị định 28/2020/NĐ-CP, mức phạt cho hành vi này đã tăng vọt lên từ 10 đến 20 triệu đồng, thay vì mức phạt 'nhẹ nhàng' vài trăm ngàn đồng như trước đây.

6. Chấm dứt tình trạng 'một tội hai phạt' trong kỷ luật lao động

Nghị định mới đã lấp đầy khoảng trống pháp lý khi bổ sung chế tài xử phạt đối với hành vi áp dụng nhiều hình thức kỷ luật lao động cho cùng một hành vi vi phạm. Cụ thể, doanh nghiệp vi phạm nguyên tắc này sẽ bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng. Đây là quy định nhằm đảm bảo tính công bằng và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỷ luật lao động theo pháp luật.

7. Quyền lợi bảo hiểm cho lao động giúp việc gia đình

Một điểm cực kỳ nhân văn là việc bảo vệ nhóm lao động yếu thế. Chủ nhà không trả khoản tiền bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) vào lương để người giúp việc tự đóng sẽ bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng. Quy định này giúp lao động giúp việc gia đình có cơ hội tiếp cận với các chính sách an sinh xã hội lâu dài.

8. Minh bạch hóa thông tin đóng bảo hiểm xã hội hàng năm

Để người lao động có thể tự giám sát quyền lợi của mình, Nghị định 28/2020/NĐ-CP bắt buộc người sử dụng lao động phải niêm yết công khai thông tin đóng BHXH hàng năm. Nếu 'giấu' thông tin này, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hành chính. Đây là cơ sở để người lao động kịp thời phát hiện và yêu cầu doanh nghiệp khắc phục nếu có tình trạng nợ đọng bảo hiểm.

9. Cảnh báo: Phạt nặng hành vi trục lợi, làm giả hồ sơ bảo hiểm

Bên cạnh việc siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp, Nghị định cũng tăng mức phạt đối với chính người lao động nếu có hành vi gian lận. Hành vi kê khai không đúng sự thật hoặc làm giả hồ sơ để hưởng các chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp sẽ bị phạt từ 01 đến 02 triệu đồng, gấp đôi so với mức phạt cũ.

Tóm lại, những thay đổi từ ngày 15/04/2020 theo Nghị định 28/2020/NĐ-CP là minh chứng cho nỗ lực của Nhà nước trong việc xây dựng một thị trường lao động minh bạch và công bằng. Người lao động cần chủ động tìm hiểu để tự bảo vệ mình, đồng thời doanh nghiệp cũng cần rà soát lại quy trình quản trị nhân sự để tuân thủ đúng pháp luật.