Trong bối cảnh thị trường tài chính năm 2011 có nhiều biến động, tình trạng các tổ chức tín dụng chạy đua lãi suất huy động đã trở thành vấn đề nhức nhối. Để bảo đảm an toàn hệ thống và bình ổn thị trường, ngày 07/09/2011, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Chỉ thị 02/CT-NHNN về việc chấn chỉnh thực hiện quy định mức lãi suất huy động bằng đồng Việt Nam và đô la Mỹ.

Bối cảnh "cuộc đua" lãi suất huy động năm 2011

Thời gian qua, hầu hết các tổ chức tín dụng đã thực hiện lãi suất huy động VNĐ và USD ở mức rất cao, vượt xa ngưỡng quy định. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng các quy định tại Thông tư 02/2011/TT-NHNN (ban hành ngày 03/03/2011) và Thông tư 14/2011/TT-NHNN (ban hành ngày 01/06/2011) mà còn được thực hiện dưới nhiều hình thức tinh vi, lách luật.

Việc đẩy lãi suất lên cao đã gây ra những nguy cơ rủi ro thanh khoản cực lớn cho chính các tổ chức tín dụng, đồng thời tạo áp lực khiến lãi suất cho vay tăng cao, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Những quy định nghiêm ngặt tại Chỉ thị 02/CT-NHNN

Tại Chỉ thị 02/CT-NHNN, Thống đốc yêu cầu các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải tuyệt đối tuân thủ mức lãi suất huy động theo quy định. Các đơn vị phải tự kiểm tra, chủ động phát hiện những sai phạm trong hệ thống của mình.

Đặc biệt, người đứng đầu các chi nhánh, đơn vị để xảy ra vi phạm hoặc không chấp hành chỉ đạo của Thống đốc sẽ bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc. Các tổ chức tín dụng có trách nhiệm báo cáo trung thực về Ngân hàng Nhà nước các trường hợp vi phạm và kết quả xử lý nội bộ.

03 hình thức xử lý mạnh tay đối với ngân hàng vi phạm

Căn cứ vào Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 và Luật các tổ chức tín dụng 2010, Thống đốc khẳng định sẽ áp dụng các biện pháp chế tài mạnh nhất đối với các đơn vị cố tình "vượt trần" lãi suất, bao gồm:

• Đình chỉ hoặc miễn nhiệm chức vụ: Áp dụng đối với người quản lý, người điều hành của tổ chức tín dụng có hành vi vi phạm hoặc buông lỏng quản lý để xảy ra sai phạm.
• Hạn chế mở rộng hoạt động: Các ngân hàng vi phạm sẽ bị hạn chế mở rộng phạm vi, quy mô, địa bàn hoạt động trong thời hạn 01 năm kể từ ngày bị xử lý.
• Tạm đình chỉ hoạt động cho vay: Đây là biện pháp mạnh nhất, đơn vị vi phạm thuộc tổ chức tín dụng có thể bị hạn chế hoặc tạm đình chỉ hoàn toàn hoạt động huy động và cho vay.

Thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh

Để tăng cường tính giám sát, Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh các tỉnh, thành phố được giao nhiệm vụ tổ chức và duy trì đường dây nóng. Đây là kênh tiếp nhận thông tin trực tiếp từ các tổ chức, cá nhân về các hành vi vi phạm lãi suất huy động của các ngân hàng.

Việc chấn chỉnh kỷ cương trong hoạt động ngân hàng thông qua Chỉ thị 02/CT-NHNN được kỳ vọng sẽ giúp ổn định mặt bằng lãi suất, tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế phục hồi và phát triển bền vững trong giai đoạn tới.