Ngày 26/09/2019, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh. Đây là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Cạnh tranh 2018, đặc biệt là việc siết chặt kỷ cương đối với các doanh nghiệp có vị trí độc quyền trên thị trường.

Nhận diện hành vi lạm dụng vị trí độc quyền

Theo quy định pháp luật, một doanh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường liên quan. Việc sở hữu vị thế này mang lại lợi thế cực lớn, nhưng nếu không được kiểm soát, doanh nghiệp rất dễ sa vào các hành vi trục lợi, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và nền kinh tế.

Cụ thể, tại Điều 9 Nghị định 75/2019/NĐ-CP, các hành vi lạm dụng vị trí độc quyền bị nghiêm cấm bao gồm:

• Áp đặt giá bất hợp lý: Ấn định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây thiệt hại cho khách hàng theo quy định tại Điều 8 Nghị định 75/2019/NĐ-CP.
• Hạn chế thị trường: Ngăn cản việc sản xuất, phân phối hoặc giới hạn thị trường nhằm tạo sự khan hiếm giả tạo.
• Ngăn cản đối thủ: Có các hành động nhằm cản trở việc tham gia hoặc mở rộng thị trường của các doanh nghiệp khác.
• Áp đặt điều kiện bất lợi: Buộc khách hàng phải chấp nhận các điều khoản không công bằng trong giao dịch.
• Đơn phương hủy bỏ hợp đồng: Thay đổi hoặc chấm dứt hợp đồng đã ký mà không có lý do chính đáng.

Mức phạt "khủng" lên đến 10% tổng doanh thu

Điểm đáng chú ý nhất trong Nghị định mới chính là chế tài tài chính cực kỳ nghiêm khắc. Thay vì các mức phạt cố định, pháp luật hiện nay áp dụng tỷ lệ phần trăm dựa trên doanh thu, điều này đảm bảo tính răn đe đối với cả những tập đoàn lớn.

Khoản 1 Điều 9 Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định:

"1. Phạt tiền từ 01% đến 10% tổng doanh thu trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm của doanh nghiệp có vị trí độc quyền đối với một trong các hành vi lạm dụng..."

Như vậy, nếu một doanh nghiệp có doanh thu hàng nghìn tỷ đồng, mức phạt có thể lên tới hàng trăm tỷ đồng. Đây là con số đủ sức làm "rung chuyển" bất kỳ thực thể kinh tế nào nếu có ý định lạm dụng vị thế để lũng đoạn thị trường.

Các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục

Bên cạnh việc phạt tiền, doanh nghiệp vi phạm còn phải đối mặt với các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả mang tính triệt để theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 9 Nghị định 75/2019/NĐ-CP:

• Tịch thu lợi nhuận: Toàn bộ khoản lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm sẽ bị sung công quỹ nhà nước.
• Buộc cơ cấu lại doanh nghiệp: Đây là biện pháp mạnh nhất, buộc doanh nghiệp phải thay đổi cấu trúc tổ chức để loại bỏ vị thế độc quyền lạm dụng.
• Loại bỏ điều khoản vi phạm: Buộc phải gỡ bỏ các điều kiện bất lợi đã áp đặt cho khách hàng trong các hợp đồng, thỏa thuận.
• Khôi phục tình trạng ban đầu: Buộc khôi phục các điều kiện phát triển kỹ thuật, công nghệ hoặc các hợp đồng đã bị hủy bỏ trái quy định.

Nghị định 75/2019/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/12/2019. Các doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại các chính sách giá, điều khoản hợp đồng và chiến lược kinh doanh để đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc có thể xảy ra.