Trong nỗ lực điều chỉnh quy mô dân số phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội, Bộ Y tế đã chính thức ban hành Quyết định 2019/QĐ-BYT công bố danh sách các tỉnh, thành phố thuộc các vùng mức sinh áp dụng cho giai đoạn 2020-2025. Đây là căn cứ quan trọng để các địa phương xây dựng chính sách an sinh và khuyến khích sinh sản phù hợp.

Nhận diện 21 địa phương có mức sinh thấp kỷ lục

Theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Quyết định 2019/QĐ-BYT, cả nước có 21 tỉnh, thành phố được xếp vào nhóm vùng mức sinh thấp. Đáng chú ý, danh sách này bao gồm hầu hết các tỉnh, thành phố phát triển năng động tại khu vực phía Nam và miền Trung.

Cụ thể, danh sách 21 địa phương này bao gồm:

• Khu vực đô thị lớn: Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ.
• Khu vực Đông Nam Bộ: Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Đồng Nai, Tây Ninh.
• Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long: Đồng Tháp, Hậu Giang, Long An, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cà Mau, Tiền Giang, Vĩnh Long, An Giang, Bến Tre, Kiên Giang.
• Khu vực miền Trung: Khánh Hòa, Bình Thuận, Quảng Ngãi.

Việc mức sinh giảm sâu tại các khu vực này, đặc biệt là tại TP.HCM (nơi có mức sinh thấp nhất cả nước), đang gây áp lực lớn lên tốc độ già hóa dân số và nguồn cung lao động trong tương lai.

Phân vùng mức sinh cao và mức sinh thay thế

Bên cạnh nhóm mức sinh thấp, Bộ Y tế cũng xác định rõ các địa phương thuộc vùng mức sinh cao và mức sinh thay thế để có những điều chỉnh chính sách tương ứng:

Vùng mức sinh cao (33 tỉnh, thành phố)

Nhóm này chủ yếu tập trung tại các tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên như: Hà Tĩnh, Lai Châu, Quảng Trị, Yên Bái, Điện Biên, Nghệ An, Tuyên Quang, Ninh Bình, Sơn La, Bắc Ninh, Nam Định, Hà Giang, Bắc Giang, Thanh Hóa, Phú Thọ, Kon Tum, Hòa Bình, Đăk Nông, Cao Bằng, Quảng Bình, Lào Cai, Vĩnh Phúc, Gia Lai, Thái Nguyên, Hưng Yên, Đăk Lăk, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Bình, Hải Dương, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam và Hà Nam.

Vùng mức sinh thay thế (09 tỉnh, thành phố)

Đây là nhóm các địa phương đã đạt được mức sinh lý tưởng để duy trì quy mô dân số ổn định, bao gồm: Quảng Ninh, Bình Định, Lâm Đồng, Ninh Thuận, Phú Yên, Trà Vinh, Hải Phòng, Hà Nội và Bình Phước.

Ý nghĩa chiến lược của việc phân vùng dân số

Việc công bố danh sách này không chỉ đơn thuần là số liệu thống kê mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện Quyết định 588/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, các địa phương thuộc vùng mức sinh thấp sẽ tập trung vào các chính sách khuyến khích kết hôn sớm (trước 30 tuổi) và sinh đủ hai con.

Các chuyên gia dân số nhận định, việc duy trì mức sinh thay thế trên phạm vi cả nước là mục tiêu sống còn để đảm bảo sự phát triển bền vững. Tại các vùng mức sinh thấp, Chính phủ đang nghiên cứu và triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ như: giảm thuế thu nhập cá nhân, hỗ trợ học phí cho con thứ hai, và cải thiện hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em để giảm bớt gánh nặng cho các cặp vợ chồng trẻ.

Điều 2 Quyết định 2019/QĐ-BYT quy định: Danh sách tỉnh, thành phố theo vùng mức sinh được phê duyệt tại Quyết định này được thống nhất áp dụng trong giai đoạn 2020-2025 làm cơ sở để xây dựng các chính sách, chương trình, dự án, kế hoạch có liên quan đến thực hiện mục tiêu Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030.

Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày 27/04/2021, thay thế cho các quy định trước đó về phân vùng mức sinh, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý dân số của Việt Nam: từ "kiểm soát sinh" sang "điều chỉnh mức sinh phù hợp".