Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng thâm nhập sâu rộng vào mọi lĩnh vực đời sống, ngành báo chí cũng không nằm ngoài xu thế này. Từ ngày 01/7/2026, một kỷ nguyên mới sẽ chính thức mở ra cho các cơ quan báo chí tại Việt Nam với sự ra đời của Nghị định 237/2026/NĐ-CP, hướng dẫn Luật Báo chí 2025. Văn bản pháp lý quan trọng này không chỉ thừa nhận vai trò của AI trong hoạt động báo chí mà còn đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về trách nhiệm và minh bạch, đặc biệt là quy định về việc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra.

AI trong báo chí: Cơ hội và thách thức pháp lý

Theo Điều 24 Nghị định 237/2026/NĐ-CP, các cơ quan báo chí được phép ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo vào nhiều khâu trong quy trình sản xuất tin tức, từ thu thập thông tin, sản xuất nội dung, biên tập cho đến phân phối. Điều này mở ra cánh cửa cho sự đổi mới, tăng cường hiệu quả và khả năng tiếp cận thông tin cho công chúng. Tuy nhiên, đi kèm với những cơ hội đó là những thách thức không nhỏ về mặt pháp lý và đạo đức nghề nghiệp.

Điều 24. Trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo

1. Cơ quan báo chí khi sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thu thập, sản xuất, biên tập, phân phối nội dung thông tin và các hoạt động báo chí khác phải bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật về báo chí, pháp luật về trí tuệ nhân tạo và các quy định có liên quan.

2. Cơ quan báo chí có trách nhiệm kiểm chứng, rà soát và chịu trách nhiệm về tính xác thực, tính hợp pháp của nội dung do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra.

Một trong những điểm cốt lõi mà Nghị định nhấn mạnh là trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc kiểm chứng, rà soát và chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính xác thực, tính hợp pháp của mọi nội dung được tạo ra hoặc có sự hỗ trợ của AI. Điều này đòi hỏi các tòa soạn phải có quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ, không thể phó mặc hoàn toàn cho công nghệ.

Quy định "gắn nhãn AI": Đảm bảo minh bạch và chống tin giả

Điểm nổi bật nhất và cũng là quy định hoàn toàn mới so với Nghị định 08/2017/NĐ-CP trước đây là yêu cầu về việc thông báo và gắn nhãn rõ ràng đối với nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa. Cụ thể, khoản 3 Điều 24 quy định:

3. Cơ quan báo chí phải thực hiện thông báo và gắn nhãn rõ ràng, tại vị trí dễ nhận biết đối với văn bản, hình ảnh, âm thanh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật; việc thông báo và gắn nhãn được thực hiện theo quy định của pháp luật về trí tuệ nhân tạo.

Quy định này đặc biệt quan trọng trong việc chống lại vấn nạn tin giả (deepfake) và các nội dung sai lệch có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến dư luận, an ninh quốc gia, trật tự xã hội, cũng như danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân. Việc gắn nhãn không chỉ giúp độc giả phân biệt được nội dung do con người tạo ra với nội dung do AI tạo ra, mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm của các cơ quan báo chí trong việc kiểm soát công nghệ.

Những "lằn ranh đỏ" khi ứng dụng AI trong báo chí

Nghị định 237/2026/NĐ-CP cũng vạch ra những giới hạn rõ ràng mà các cơ quan báo chí không được phép vượt qua khi sử dụng AI. Khoản 4 Điều 24 nghiêm cấm việc sử dụng AI để tạo ra hoặc lan truyền các nội dung giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, hoặc bất kỳ nội dung nào có khả năng gây tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đây là "lằn ranh đỏ" mà mọi hoạt động ứng dụng AI trong báo chí phải tuyệt đối tuân thủ.

Để đảm bảo việc tuân thủ, Nghị định yêu cầu các cơ quan báo chí phải thiết lập và duy trì quy trình thẩm định, biên tập, kiểm soát rủi ro và phân định trách nhiệm cá nhân rõ ràng đối với việc sử dụng AI. Đồng thời, việc lưu giữ nhật ký hoạt động và hồ sơ kỹ thuật là bắt buộc để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Khi có yêu cầu, cơ quan báo chí phải cung cấp đầy đủ các nội dung sử dụng AI để phục vụ việc xử lý vi phạm.

Khuyến khích ứng dụng AI có trách nhiệm

Mặc dù đặt ra nhiều quy định chặt chẽ, Nhà nước vẫn khuyến khích các cơ quan báo chí nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả hoạt động. Khoản 7 Điều 24 nêu rõ sự ủng hộ này, miễn là việc ứng dụng đó đảm bảo tuân thủ pháp luật và trách nhiệm biên tập của cơ quan báo chí. Điều này cho thấy tầm nhìn dài hạn của Nhà nước trong việc thúc đẩy sự phát triển của báo chí hiện đại, đồng thời kiểm soát những rủi ro tiềm ẩn.

Tóm lại, Nghị định 237/2026/NĐ-CP là một văn bản pháp lý mang tính bước ngoặt, đánh dấu sự chuyển mình của báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số. Các quy định mới, đặc biệt là về việc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để ngành báo chí nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch và trách nhiệm, góp phần xây dựng một nền báo chí hiện đại, đáng tin cậy.