Nhằm tăng cường tính minh bạch, công bằng và bảo đảm quyền lợi tối đa cho người bệnh, đặc biệt là những bệnh nhân nghèo, bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo có gánh nặng chi phí điều trị lớn, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 16/2026/TT-BYT quy định về chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để điều trị cho người bệnh. Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 10/07/2026, thay thế cho Thông tư số 31/2018/TT-BYT trước đây.

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Thông tư 16/2026/TT-BYT là việc siết chặt trách nhiệm của các cơ sở y tế trong việc công khai thông tin và quản lý, cấp phát thuốc thuộc chương trình hỗ trợ miễn phí.

Bắt buộc công khai minh bạch thông tin chương trình hỗ trợ thuốc

Theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 6 Thông tư 16/2026/TT-BYT, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi tham gia vào chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí có trách nhiệm bắt buộc phải công khai đầy đủ thông tin về chương trình. Việc công khai này phải được thực hiện trên trang thông tin điện tử của đơn vị (nếu có) hoặc tiến hành niêm yết công khai trực tiếp tại các khu vực dễ quan sát của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để người bệnh và người nhà có thể dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu thông tin.

Bên cạnh đó, để người bệnh có thể đưa ra quyết định điều trị phù hợp nhất với điều kiện kinh tế và tình trạng sức khỏe, điểm c khoản 3 Điều 6 Thông tư này cũng quy định rõ cơ sở y tế phải cung cấp đầy đủ, chi tiết các thông tin liên quan đến quá trình điều trị, bao gồm:

• Phác đồ điều trị chi tiết và hiệu quả lâm sàng dự kiến của thuốc;
• Các tác dụng không mong muốn (tác dụng phụ) có thể xảy ra khi sử dụng thuốc;
• Chi phí thực tế của thuốc trong phác đồ điều trị và thông tin so sánh, đối chiếu với các loại thuốc khác cùng nhóm điều trị;
• Các quyền lợi và nghĩa vụ cụ thể mà người bệnh được hưởng cũng như phải thực hiện khi tự nguyện tham gia chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí.

Xây dựng kế hoạch cấp phát thuốc công bằng, hợp lý

Để tránh tình trạng trục lợi, lãng phí hoặc phân phối không đồng đều, điểm d khoản 3 Điều 6 Thông tư 16/2026/TT-BYT yêu cầu các bệnh viện, cơ sở y tế căn cứ vào số lượng thuốc thực tế được hỗ trợ từ các nguồn tài trợ để chủ động xây dựng kế hoạch cấp phát phù hợp với số lượng người bệnh thực tế đang điều trị tại đơn vị. Quy trình này nhằm bảo đảm việc phân phối thuốc được diễn ra một cách công bằng, hợp lý, minh bạch và đạt hiệu quả điều trị cao nhất.

Đồng thời, công tác quản lý thuốc hỗ trợ trong bệnh viện cũng được siết chặt hơn. Theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Thông tư này, toàn bộ số thuốc thuộc chương trình hỗ trợ phải được bảo quản, lưu trữ tại khu vực riêng trong kho dược và phải có ký hiệu nhận biết riêng biệt để tránh nhầm lẫn với các nguồn thuốc thương mại hoặc thuốc thuộc danh mục bảo hiểm y tế chi trả thông thường.

Khi tiến hành chỉ định thuốc cho bệnh nhân, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải ghi chép rõ ràng trong bệnh án hoặc đơn thuốc ngoại trú rằng thuốc này được cấp từ nguồn "Chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí" theo đúng quy định tại khoản 2 Điều 4 Thông tư 16/2026/TT-BYT.

Điều kiện để người bệnh được nhận thuốc hỗ trợ miễn phí

Không phải mọi bệnh nhân đều tự động được cấp phát thuốc miễn phí. Để được tiếp cận nguồn thuốc hỗ trợ này, người bệnh cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt được quy định tại khoản 6 Điều 2 Thông tư 16/2026/TT-BYT, cụ thể:

1. Người bệnh phải được chẩn đoán xác định bệnh lý và có chỉ định, kê đơn sử dụng thuốc phù hợp với danh mục chỉ định của loại thuốc thuộc chương trình hỗ trợ;
2. Người bệnh phải hoàn toàn tự nguyện tham gia chương trình và ký xác nhận vào Phiếu đăng ký tự nguyện tham gia chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí (theo mẫu quy định tại Phụ lục 02 ban hành kèm theo Thông tư 16/2026/TT-BYT).

Ngoài ra, việc chỉ định và kê đơn thuốc của bác sĩ điều trị phải tuân thủ nghiêm ngặt các tài liệu chuyên môn hướng dẫn theo quy định tại khoản 4 Điều 2 Thông tư này, bao gồm: tờ hướng dẫn sử dụng thuốc đã được Bộ Y tế phê duyệt, hướng dẫn chẩn đoán và điều trị do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành hoặc công nhận, Dược thư Quốc gia Việt Nam phiên bản mới nhất.

Đặc biệt, liên quan đến quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế, khoản 7 Điều 2 Thông tư 16/2026/TT-BYT nêu rõ: Quỹ bảo hiểm y tế sẽ không thực hiện thanh toán đối với số lượng thuốc hỗ trợ miễn phí mà người bệnh đã được cấp phát và sử dụng từ chương trình. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, tránh việc thanh toán trùng lặp từ ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm, đồng thời tối ưu hóa nguồn lực hỗ trợ trực tiếp đến tay người bệnh theo đúng tinh thần của Luật Bảo hiểm y tế 2008 và Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024.

Việc triển khai Thông tư 16/2026/TT-BYT từ ngày 10/7/2026 được kỳ vọng sẽ là bước tiến lớn trong việc công khai, minh bạch hóa hoạt động hỗ trợ nhân đạo trong ngành y tế, giúp người bệnh dễ dàng tiếp cận các loại thuốc điều trị tiên tiến, đắt tiền một cách hợp pháp, công bằng, giảm thiểu tối đa gánh nặng tài chính cho gia đình người bệnh phù hợp với định hướng nhân văn của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.