Trong những ngày tháng 03/2020, khi tình hình dịch bệnh đang có những diễn biến hết sức phức tạp, nhu cầu về các mặt hàng bảo vệ sức khỏe như khẩu trang y tế, nước rửa tay sát khuẩn tăng đột biến. Lợi dụng tâm lý lo lắng của người dân, không ít cá nhân và tổ chức kinh doanh đã thực hiện hành vi găm hàng, tự ý nâng giá bán lên gấp nhiều lần so với ngày thường. Đây không chỉ là hành vi vi phạm đạo đức kinh doanh mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của Luật Giá

Căn cứ theo quy định tại Điều 10 Luật Giá 2012, Nhà nước nghiêm cấm các hành vi định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý. Đặc biệt, pháp luật nhấn mạnh việc cấm lợi dụng các điều kiện bất thường để trục lợi:

"2. Đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh:
a) Bịa đặt, loan tin, đưa tin không đúng sự thật về tình hình thị trường, giá hàng hóa, dịch vụ;
[...] c) Lợi dụng khủng hoảng kinh tế, thiên tai, địch họa, hỏa hoạn, dịch bệnh và điều kiện bất thường khác; lợi dụng chính sách của Nhà nước để định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý;"

Việc tự ý đẩy giá khẩu trang từ vài chục nghìn đồng lên hàng trăm nghìn đồng một hộp trong thời điểm dịch bệnh chính là minh chứng điển hình cho hành vi định giá bất hợp lý bị nghiêm cấm này.

Xử phạt hành chính: Mức phạt tiền lên đến 30 triệu đồng

Đối với các hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các hình thức xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 109/2013/NĐ-CP.

Cụ thể, tại Điều 17 Nghị định 109/2013/NĐ-CP quy định về hành vi lợi dụng dịch bệnh để định giá mua, giá bán hàng hóa bất hợp lý như sau:

• Mức phạt tiền: Từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp vào ngân sách nhà nước số tiền thu lợi bất chính do định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý.

Truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội đầu cơ

Trong trường hợp hành vi vi phạm có quy mô lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh kinh tế và đời sống nhân dân, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội đầu cơ" theo quy định tại Điều 196 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Theo đó, người nào lợi dụng tình hình khan hiếm hoặc tạo ra sự khan hiếm giả tạo trong tình hình dịch bệnh để mua vét hàng hóa thuộc danh mục bình ổn giá nhằm bán lại thu lợi bất chính sẽ bị xử lý như sau:

• Khung hình phạt cơ bản: Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu hàng hóa trị giá từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồng hoặc thu lợi bất chính từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng.
• Khung hình phạt tăng nặng: Hình phạt cao nhất có thể lên đến 15 năm tù nếu thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh dịch bệnh để phạm tội một cách chuyên nghiệp.

Lời khuyên pháp lý

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người tiêu dùng khi phát hiện các cơ sở kinh doanh có dấu hiệu tăng giá bất thường cần chủ động phản ánh tới đường dây nóng của Tổng cục Quản lý thị trường hoặc cơ quan chức năng địa phương. Đối với các đơn vị kinh doanh, việc tuân thủ nghiêm các quy định về niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cách để đồng hành cùng cộng đồng vượt qua giai đoạn khó khăn của dịch bệnh.

Mọi hành vi trục lợi trên sự lo lắng của nhân dân trong đại dịch sẽ bị trừng trị thích đáng theo đúng tinh thần thượng tôn pháp luật.