Việc lựa chọn những đại biểu ưu tú vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất là khâu then chốt trong xây dựng bộ máy Nhà nước. Tuy nhiên, không phải ai cũng có quyền tham gia ứng cử. Pháp luật Việt Nam đã thiết lập những "lằn ranh đỏ" nghiêm ngặt nhằm đảm bảo chất lượng và uy tín của người đại biểu nhân dân.

1. Những trường hợp tuyệt đối không được ứng cử đại biểu Quốc hội

Dựa trên quy định tại Điều 37 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, có 05 nhóm đối tượng chính bị tước quyền ứng cử:

• Nhóm 1: Người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật; người đang chấp hành hình phạt tù; người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
• Nhóm 2: Người đang bị khởi tố bị can.
• Nhóm 3: Người đang chấp hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án.
• Nhóm 4: Người đã chấp hành xong bản án, quyết định hình sự nhưng chưa được xóa án tích.
• Nhóm 5: Người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính (đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc giáo dục tại xã, phường, thị trấn).

Ngoài ra, theo tinh thần của Chỉ thị 46-CT/TW 2025 của Bộ Chính trị, công tác nhân sự còn siết chặt hơn với những trường hợp có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, hoặc để xảy ra tham nhũng, lãng phí tại đơn vị mình phụ trách.

2. Tiêu chuẩn vàng để trở thành người đại biểu của nhân dân

Không chỉ dừng lại ở việc không vi phạm các điều cấm, người ứng cử còn phải hội tụ đủ các tiêu chuẩn quy định tại Điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội 2014 (được sửa đổi bởi Luật năm 2020 và 2025):

"Đại biểu Quốc hội phải trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp; có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính; có trình độ văn hóa, chuyên môn và đủ sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ."

Đặc biệt, đối với đại biểu Quốc hội chuyên trách, yêu cầu về trình độ và kinh nghiệm công tác còn cao hơn. Theo Hướng dẫn 36-HD/BTCTW năm 2021, nhân sự chuyên trách ở Trung ương thường phải giữ chức vụ từ Vụ trưởng hoặc tương đương trở lên, có quy hoạch rõ ràng và đáp ứng các điều kiện khắt khe về độ tuổi công tác.

3. Lời khuyên pháp lý

Việc nắm vững các quy định về quyền ứng cử không chỉ giúp các cá nhân tự rà soát điều kiện của bản thân mà còn giúp cử tri giám sát hiệu quả công tác nhân sự. Nếu bạn đang có ý định tham gia ứng cử hoặc giới thiệu người ứng cử, hãy đối chiếu kỹ lưỡng với Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 để đảm bảo hồ sơ hợp lệ.