Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu và thiên tai, đặc biệt là bão và áp thấp nhiệt đới. Để chủ động trong công tác ứng phó, việc hiểu rõ các cấp độ rủi ro thiên tai không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn là kiến thức thiết yếu đối với mỗi người dân. Hệ thống phân cấp này giúp định hướng các hoạt động cứu hộ, cứu nạn và sơ tán một cách khoa học và hiệu quả nhất.

Nguyên tắc phân cấp rủi ro thiên tai theo quy định pháp luật

Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật phòng, chống thiên tai 2013, rủi ro thiên tai được định nghĩa là thiệt hại mà thiên tai có thể gây ra về người, tài sản, môi trường, điều kiện sống và các hoạt động kinh tế - xã hội. Việc phân cấp rủi ro dựa trên các tiêu chí khắt khe về cường độ, phạm vi ảnh hưởng và khả năng gây thiệt hại thực tế.

Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành phân định rủi ro thiên tai thành 05 cấp độ, mỗi cấp độ được gắn với một màu sắc đặc trưng để người dân dễ dàng nhận diện qua các bản tin dự báo:

• Cấp độ 1 (Màu xanh dương nhạt): Rủi ro nhỏ.
• Cấp độ 2 (Màu vàng nhạt): Rủi ro trung bình.
• Cấp độ 3 (Màu da cam): Rủi ro lớn.
• Cấp độ 4 (Màu đỏ): Rủi ro rất lớn.
• Cấp độ 5 (Màu tím): Thảm họa.

Việc xác định cấp độ này là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện các nguyên tắc cơ bản trong phòng, chống thiên tai, đặc biệt là phương châm "bốn tại chỗ".

Chi tiết các cấp độ gây thiệt hại do bão và áp thấp nhiệt đới

Căn cứ vào Điều 3 Quyết định 44/2014/QĐ-TTg, các cấp độ rủi ro do bão và áp thấp nhiệt đới được quy định cụ thể như sau:

1. Rủi ro thiên tai cấp độ 3 (Rủi ro lớn)

Đây là cấp độ thường gặp khi có các cơn bão mạnh hoạt động trên biển hoặc đất liền. Các trường hợp bao gồm:

• Áp thấp nhiệt đới hoặc bão cấp 8, cấp 9 hoạt động trên Biển Đông, vùng biển ven bờ hoặc trên đất liền cả ba miền Bắc, Trung, Nam.
• Bão mạnh (cấp 10, cấp 11) hoạt động trên Biển Đông, vùng biển ven bờ hoặc đất liền khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ.
• Bão rất mạnh (từ cấp 12 đến cấp 15) hoạt động trên khu vực Biển Đông.

2. Rủi ro thiên tai cấp độ 4 (Rủi ro rất lớn)

Cấp độ này đòi hỏi sự huy động lực lượng ở mức cao hơn do tính chất nguy hiểm tăng vọt:

• Bão mạnh (cấp 10, cấp 11) hoạt động trên đất liền khu vực Nam Bộ (nơi ít khi có bão nên khả năng chống chịu thường thấp hơn).
• Bão rất mạnh (từ cấp 12 đến cấp 15) hoạt động trên vùng biển ven bờ hoặc đất liền khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ.
• Siêu bão (từ cấp 16 trở lên) hoạt động trên Biển Đông.

3. Rủi ro thiên tai cấp độ 5 (Thảm họa)

Đây là mức độ nguy hiểm cao nhất, có thể gây ra những thiệt hại khôn lường về người và tài sản:

• Bão rất mạnh (từ cấp 12 đến cấp 15) hoạt động trực tiếp trên đất liền khu vực Nam Bộ.
• Siêu bão (từ cấp 16 trở lên) hoạt động trên vùng biển ven bờ hoặc đổ bộ vào đất liền khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ.

"Cấp độ rủi ro thiên tai do áp thấp nhiệt đới, bão được xem xét xác định tăng thêm một cấp, đến cấp cao nhất là cấp 5, khi xảy ra kết hợp với hoạt động của gió mùa Đông Bắc, gió mùa Tây Nam mạnh hoặc trùng hợp với thời kỳ triều cường, nước biển dâng cao."

Trách nhiệm truyền tin và phối hợp ứng phó

Khi thiên tai đạt đến các cấp độ rủi ro nhất định, hệ thống truyền thông quốc gia như Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam phải thực hiện chế độ tin bài đặc biệt. Đối với thiên tai đến cấp độ 3, tần suất phát tin tối thiểu là 03 giờ/lần. Khi vượt cấp độ 3, tần suất phải tăng lên tối thiểu 01 giờ/lần để đảm bảo thông tin chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai đến được với mọi tầng lớp nhân dân kịp thời.

Việc phân cấp rõ ràng không chỉ giúp các cơ quan nhà nước điều hành hiệu quả mà còn giúp người dân chủ động bảo vệ tính mạng và tài sản của mình trước những diễn biến khó lường của thiên nhiên.