Trong nỗ lực tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đang trở thành tâm điểm của cuộc cải cách hành chính sâu rộng. Việc chuyển đổi từ mô hình đa cấp sang sơ đồ tổ chức chính quyền 2 cấp không chỉ là sự thay đổi về mặt cơ học mà còn là bước đột phá trong tư duy quản trị hiện đại.

1. Sơ đồ tổ chức chính quyền 2 cấp: Bước đột phá trong quản lý hành chính

Phương án tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp được đề ra một cách bài bản tại Quyết định 759/QĐ-TTg năm 2025. Theo đó, hệ thống chính quyền sẽ tập trung vào hai cấp chủ chốt là cấp tỉnh và cấp xã, loại bỏ các tầng nấc trung gian không cần thiết.

Việc tinh giản này giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân, đồng thời đẩy nhanh tốc độ xử lý các thủ tục hành chính và thực thi chính sách tại cơ sở.

2. Cơ cấu tổ chức chính quyền địa phương cấp tỉnh theo quy định mới

Mặc dù chuyển sang mô hình 2 cấp, chính quyền địa phương cấp tỉnh về cơ bản vẫn giữ vững khung sườn tổ chức hiện nay nhưng có sự tinh chỉnh để phù hợp với vai trò điều phối vĩ mô. Quy định chi tiết về bộ máy này được nêu rõ tại Điều 8 và Điều 9 của Nghị định 45/2025/NĐ-CP.

Hệ thống các Sở, ban ngành trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bao gồm các cơ quan thiết yếu như Sở Nội vụ, Sở Tư pháp, Sở Tài chính, Sở Công Thương, và các cơ quan đặc thù tùy theo đặc điểm địa phương như Sở Ngoại vụ hay Sở Du lịch. Đặc biệt, tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đóng vai trò then chốt trong việc định hình không gian phát triển.

3. Tổ chức chính quyền địa phương cấp xã: Tăng quyền hạn, tinh gọn bộ máy

Điểm mới đáng chú ý nhất trong sơ đồ tổ chức chính quyền 2 cấp chính là việc tăng cường năng lực cho cấp xã. Khi đơn vị hành chính cấp huyện được lược bỏ, các nhiệm vụ và quyền hạn trước đây của cấp huyện sẽ được chuyển giao trực tiếp cho xã, phường, đặc khu thực hiện.

Theo Đề án ban hành kèm Quyết định 759/QĐ-TTg, cơ cấu cấp xã sẽ bao gồm:

• Hội đồng nhân dân (HĐND): Thành lập 02 Ban là Ban Pháp chế và Ban Kinh tế - Xã hội.
• Ủy ban nhân dân (UBND): Tổ chức tối đa 04 Phòng chuyên môn (đối với các đơn vị sáp nhập) để đảm đương khối lượng công việc mới.
• Trung tâm phục vụ hành chính công: Điểm tiếp nhận và giải quyết hồ sơ tập trung, nâng cao trải nghiệm cho người dân.

Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã để hình thành các đơn vị có quy mô lớn hơn là điều kiện tiên quyết để mô hình này vận hành trơn tru. Chính phủ cũng dự kiến bố trí thêm Phó Chủ tịch UBND và công chức chuyên môn để đảm bảo bộ máy không bị quá tải khi tiếp nhận thêm nhiệm vụ từ cấp huyện.

Tóm lại, sơ đồ tổ chức chính quyền 2 cấp là một bước đi táo bạo nhưng cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Nó đòi hỏi sự quyết tâm chính trị cao và sự đồng thuận của toàn xã hội để xây dựng một nền hành chính phục vụ, hiện đại và minh bạch.