Dự thảo Luật Viên chức đang trở thành tâm điểm chú ý của dư luận khi đưa ra hàng loạt đề xuất thay đổi quan trọng, tác động trực tiếp đến đời sống và sự nghiệp của hàng triệu người đang làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Những điểm mới này không chỉ nhằm hiện đại hóa đội ngũ viên chức mà còn tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn cho các hoạt động đổi mới sáng tạo.

1. Thay đổi định nghĩa và mở rộng nguồn thu nhập cho viên chức

Một trong những điểm mới đầu tiên cần nhắc đến là việc điều chỉnh định nghĩa về viên chức. Mặc dù vẫn kế thừa tinh thần của Luật Viên chức 2010, dự thảo đã bổ sung thêm quy định về nguồn thu hợp pháp khác. Cụ thể:

Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Việc bổ sung "nguồn thu hợp pháp khác" là bước đi cần thiết để phù hợp với cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp hiện nay, giúp viên chức có thêm động lực cống hiến khi thu nhập được gắn liền với hiệu quả hoạt động của đơn vị.

2. Tuyển dụng dựa trên vị trí việc làm thay vì tiêu chuẩn chức danh

Nếu như trước đây, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp là căn cứ cứng nhắc để tuyển dụng thì dự thảo mới đã chuyển dịch trọng tâm sang vị trí việc làm. Điều này có nghĩa là đơn vị sẽ tuyển người dựa trên yêu cầu thực tế của công việc thay vì chỉ nhìn vào bằng cấp hay chứng chỉ chức danh nghề nghiệp.

Ví dụ, một đơn vị lưu trữ sẽ không còn bắt buộc ứng viên phải đáp ứng các tiêu chuẩn chức danh cũ mà sẽ đánh giá dựa trên bản mô tả công việc và khung năng lực cụ thể của vị trí đó. Điều này giúp quá trình tuyển dụng trở nên thực chất và hiệu quả hơn.

3. Bước ngoặt: Viên chức được tham gia quản lý doanh nghiệp

Đây có lẽ là thay đổi gây bất ngờ nhất. Khác với quy định tại Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019 vốn hạn chế quyền quản lý doanh nghiệp, dự thảo mới cho phép viên chức:

• Tham gia góp vốn, thành lập và trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp do đơn vị sự nghiệp của mình thành lập.
• Mục đích là để khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ, sáng chế và công nghệ do chính tổ chức đó tạo ra.
• Được cử sang làm việc tại các doanh nghiệp, tổ chức khoa học công nghệ trong một thời gian nhất định mà vẫn giữ nguyên chế độ lương, quy hoạch, bổ nhiệm.

Quy định này đặc biệt có ý nghĩa đối với các nhà khoa học, giảng viên đại học, giúp họ hiện thực hóa các nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất kinh doanh mà không bị vướng rào cản pháp lý về tư cách viên chức.

4. Đa dạng hóa hình thức tuyển dụng nhân tài

Bên cạnh thi tuyển và xét tuyển truyền thống, dự thảo bổ sung thêm hai hình thức mới cực kỳ linh hoạt:

Ký hợp đồng trực tiếp

Áp dụng đối với các chuyên gia, nhà khoa học hoặc người có tài năng đặc biệt. Thay vì phải trải qua các kỳ thi rườm rà, đơn vị có thể ký hợp đồng trực tiếp để thu hút nhân tài ngay lập tức.

Tiếp nhận vào làm viên chức

Dành cho những người đã có kinh nghiệm dày dặn tại khu vực ngoài công lập. Nếu họ đáp ứng ngay được yêu cầu của vị trí việc làm, đơn vị có thể tiếp nhận thẳng mà không cần qua các bước tuyển dụng thông thường.

5. Siết chặt kỷ luật: Nghỉ hưu vẫn không thể "hạ cánh an toàn"

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định về xử lý kỷ luật đối với viên chức đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác. Nếu trong thời gian tại chức, viên chức có hành vi vi phạm mà đến khi nghỉ hưu mới bị phát hiện, họ vẫn phải chịu các hình thức kỷ luật như: Khiển trách, Cảnh cáo, hoặc Xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm.

Quy định này nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, loại bỏ tư tưởng "hạ cánh an toàn" và nâng cao trách nhiệm của viên chức trong suốt quá trình công tác.

6. Bổ sung quy định miễn, giảm trách nhiệm

Để bảo vệ những viên chức dám nghĩ, dám làm, dự thảo cũng bổ sung các trường hợp loại trừ hoặc miễn, giảm trách nhiệm. Điều này giúp viên chức yên tâm thực thi nhiệm vụ trong những tình huống cấp bách hoặc khi thực hiện các ý tưởng đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung mà gặp phải rủi ro khách quan.

Kết luận: Những thay đổi trong dự thảo Luật Viên chức cho thấy một tư duy quản lý mới: cởi mở hơn về quyền lợi nhưng cũng nghiêm khắc hơn về trách nhiệm. Đây được kỳ vọng sẽ là cú hích lớn để nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong thời gian tới.