Công tác phòng, chống lãng phí và thực hành tiết kiệm luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nhằm cụ thể hóa các chế tài xử lý đối với những hành vi vi phạm, Chính phủ đã ban hành Nghị định 267/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026, mang đến những thay đổi mang tính bước ngoặt trong việc siết chặt kỷ cương, kỷ luật hành chính.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất tại văn bản này là quy định về hình thức kỷ luật cách chức đối với cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý có hành vi gây lãng phí tài sản công, ngân sách nhà nước.

Cán bộ, công chức giữ chức vụ lãnh đạo phải chịu trách nhiệm nghiêm khắc nếu để xảy ra lãng phí (ảnh minh họa)

Các trường hợp cán bộ lãnh đạo bị cách chức do gây lãng phí

Theo quy định tại khoản 3 Điều 7 Nghị định 267/2026/NĐ-CP, hình thức kỷ luật cách chức được áp dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong 02 trường hợp cụ thể sau đây:

• Trường hợp thứ nhất: Người vi phạm đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo theo quy định của pháp luật mà tiếp tục tái phạm hành vi gây lãng phí, trừ trường hợp hành vi đó đã đến mức bị xem xét xử lý trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đây là biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với những cá nhân thiếu tinh thần tiếp thu, không khắc phục khuyết điểm sau khi đã bị cảnh cáo trước đó.
• Trường hợp thứ hai: Người vi phạm có hành vi gây lãng phí lần đầu, gây thiệt hại về tài sản, ngân sách nhà nước với giá trị trên 75 triệu đồng nhưng chưa đến mức bị áp dụng hình thức kỷ luật buộc thôi việc hoặc bãi nhiệm. Đồng thời, người vi phạm phải có thái độ tiếp thu, thành khẩn sửa chữa, chủ động khắc phục hậu quả và thuộc một trong các trường hợp được giảm nhẹ mức kỷ luật theo quy định tại Điều 4 Nghị định 267/2026/NĐ-CP.

Như vậy, kể từ ngày 01/7/2026, mốc thiệt hại 75 triệu đồng được xem là ranh giới pháp lý quan trọng để xem xét áp dụng hình thức kỷ luật cách chức đối với cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trực tiếp hoặc liên đới chịu trách nhiệm.

Không phải mọi trường hợp gây thiệt hại trên 75 triệu đồng đều bị cách chức

Mặc dù mốc thiệt hại trên 75 triệu đồng được quy định rõ ràng, tuy nhiên pháp luật Việt Nam luôn thể hiện tính nhân văn và sự phân hóa trách nhiệm sâu sắc. Việc áp dụng hình thức kỷ luật cụ thể đối với cán bộ lãnh đạo còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố cấu thành:

1. Tính chất, mức độ của hành vi: Hành vi đó là vô ý hay cố ý? Có động cơ vụ lợi cá nhân hay do năng lực quản lý yếu kém?
2. Thái độ khắc phục hậu quả: Người vi phạm có chủ động báo cáo, thành khẩn khai báo và tự nguyện bồi thường, khắc phục thiệt hại đã gây ra hay không?
3. Các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng: Việc xem xét kỷ luật phải được đặt trong mối tương quan với các quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2025, Luật Viên chức 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định 172/2025/NĐ-CP về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức và Nghị định 234/2026/NĐ-CP về xử lý kỷ luật viên chức.

"Nếu cán bộ có hành vi gây lãng phí lần đầu làm thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng không có thái độ tiếp thu, không tự giác sửa chữa, không chủ động khắc phục hậu quả và thuộc một trong các trường hợp tăng nặng mức kỷ luật thì có thể bị áp dụng hình thức xử lý kỷ luật cao nhất là buộc thôi việc."

Trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra lãng phí

Bên cạnh việc xử lý trực tiếp người thực hiện hành vi vi phạm, Nghị định 267/2026/NĐ-CP cũng quy định rất rõ trách nhiệm liên đới của người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra hành vi gây lãng phí trong lĩnh vực, địa bàn được giao quản lý, phụ trách:

• Hình thức khiển trách: Áp dụng khi để xảy ra hành vi gây lãng phí chưa đến mức bị xử lý hình sự hoặc bị xử lý hình sự bằng hình thức phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm.
• Hình thức cảnh cáo: Áp dụng khi để xảy ra hành vi gây lãng phí mà người trực tiếp vi phạm bị xử lý bằng hình thức phạt tù từ trên 03 năm đến 7 năm.
• Hình thức cách chức: Áp dụng khi để xảy ra hành vi gây lãng phí nghiêm trọng, dẫn đến việc người trực tiếp vi phạm bị xử lý bằng hình thức phạt tù từ trên 7 năm đến 20 năm.

Quy định mới này buộc người đứng đầu các cơ quan, đơn vị phải nâng cao hơn nữa tinh thần trách nhiệm, tăng cường công tác tự kiểm tra, giám sát nội bộ theo đúng tinh thần của Luật tiết kiệm, chống lãng phí 2025 nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm ngay từ khi mới phát sinh.

Tóm lại, việc ban hành và thực thi Nghị định 267/2026/NĐ-CP từ ngày 01/7/2026 là một bước đi mạnh mẽ, quyết liệt của Chính phủ nhằm cụ thể hóa các chế tài xử lý hành vi lãng phí, đưa công tác thực hành tiết kiệm đi vào thực chất, góp phần bảo vệ hiệu quả nguồn lực tài chính, tài sản của quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân vào bộ máy công quyền.