Chính sách nhân đạo mới trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam

Trong bối cảnh cải cách tư pháp đang được đẩy mạnh, ngày 22/07/2016, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ký ban hành Quyết định 1461/QĐ-TTg phê duyệt Đề án triển khai thực hiện tha tù trước thời hạn có điều kiện. Đây được xem là một bước tiến quan trọng, thể hiện tính nhân văn và chính sách hướng thiện của Nhà nước đối với những người lầm lỗi nhưng đã có ý thức cải tạo tốt.

Căn cứ pháp lý và lộ trình triển khai

Đề án này được xây dựng dựa trên các quy định mới nhất tại Bộ luật Hình sự 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Mặc dù tại thời điểm này, theo Nghị quyết 144/2016/QH13, hiệu lực thi hành của các bộ luật này đang được lùi lại để sửa đổi, bổ sung, nhưng việc phê duyệt Đề án 1461 vẫn là bước chuẩn bị cần thiết để sẵn sàng áp dụng ngay khi luật có hiệu lực.

Theo nội dung Đề án, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện nếu đã chấp hành được ít nhất 1/2 thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ rõ rệt thì có thể được xem xét rút ngắn thêm thời gian thử thách. Điều này tạo động lực mạnh mẽ cho phạm nhân trong quá trình lao động, học tập và cải tạo tại các cơ sở giam giữ.

Quy định nghiêm ngặt về cư trú và giám sát

Tha tù trước thời hạn không đồng nghĩa với việc người phạm tội được tự do hoàn toàn ngay lập tức. Sau khi được tha tù có điều kiện, người đó phải tuân thủ các quy định khắt khe về cư trú theo Luật Cư trú 2006. Cụ thể:

• Phải trình diện ngay với UBND, Công an xã, phường, thị trấn nơi về cư trú để đăng ký tạm trú, thường trú.
• Bị hạn chế quyền tự do cư trú trong thời gian thử thách.
• Trường hợp đi khỏi địa bàn cư trú từ 03 ngày trở lên phải xin phép và được sự đồng ý của cán bộ quản lý trực tiếp, đồng thời phải khai báo tạm trú, tạm vắng theo quy định.

Nguồn lực thực hiện và ý nghĩa xã hội

Chính phủ dự kiến dành nguồn kinh phí khoảng 180 tỷ đồng để thực hiện Đề án này. Trong đó, giai đoạn 2016 - 2018 tập trung đầu tư khoảng 120 tỷ đồng cho công tác chuẩn bị, đào tạo cán bộ và xây dựng hệ thống quản lý. Giai đoạn 2019 - 2020 sẽ tiếp tục đầu tư khoảng 60 tỷ đồng để duy trì và hoàn thiện mô hình.

Việc triển khai tha tù trước thời hạn có điều kiện không chỉ giúp giảm tải cho các trại giam mà còn giúp người lầm lỗi sớm có cơ hội sửa sai, đóng góp cho gia đình và xã hội dưới sự giám sát chặt chẽ của cộng đồng. Đây là minh chứng rõ nét cho chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Quyết định 1461/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành kể từ ngày 22/07/2016.