Trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng đa dạng, việc kiểm soát thời hạn sử dụng (thường gọi là "date") trở thành yếu tố sống còn đối với cả người kinh doanh và người tiêu dùng. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại tình trạng hàng hóa quá hạn được bày bán công khai hoặc trà trộn vào hàng mới. Vậy theo quy định pháp luật hiện hành, hành vi bán hàng hết hạn sử dụng sẽ bị xử lý như thế nào?

1. Thế nào là hàng hóa hết "date" theo quy định pháp luật?

Khái niệm "hạn sử dụng" không chỉ là một con số in trên bao bì mà là một cam kết về chất lượng của nhà sản xuất. Theo quy định tại khoản 11 Điều 3 Nghị định 43/2017/NĐ-CP (được giữ nguyên tinh thần tại Nghị định 111/2021/NĐ-CP):

“Hạn sử dụng” hoặc “hạn dùng” là mốc thời gian sử dụng ấn định cho hàng hóa hoặc một lô hàng hóa mà sau thời gian này hàng hóa không còn giữ được đầy đủ các đặc tính chất lượng vốn có của nó.

Hạn dùng thường được thể hiện bằng khoảng thời gian tính từ ngày sản xuất hoặc ngày, tháng, năm cụ thể. Nếu chỉ ghi tháng và năm, hạn dùng được tính đến ngày cuối cùng của tháng đó. Do đó, bán hàng hết "date" chính là việc lưu thông hàng hóa khi đã bước sang thời điểm nằm ngoài mốc thời gian an toàn nêu trên.

2. Bán hàng hết hạn sử dụng bị phạt bao nhiêu tiền?

Hành vi mua bán hàng hóa hết hạn sử dụng là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối theo quy định tại khoản 4 Điều 8 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007. Để cụ thể hóa việc xử lý, Nghị định 98/2020/NĐ-CP đã đưa ra khung hình phạt rất chi tiết tại Điều 17.

2.1. Mức phạt tiền dựa trên giá trị hàng hóa vi phạm

Tùy vào quy mô và giá trị của lô hàng hết hạn, mức phạt sẽ tăng dần như sau:

• Giá trị dưới 1 triệu đồng: Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 - 500.000 đồng.
• Giá trị từ 1 - dưới 3 triệu đồng: Phạt tiền từ 500.000 - 1.000.000 đồng.
• Giá trị từ 10 - dưới 20 triệu đồng: Phạt tiền từ 5.000.000 - 7.000.000 đồng.
• Giá trị từ 50 - dưới 70 triệu đồng: Phạt tiền từ 20.000.000 - 30.000.000 đồng.
• Giá trị từ 100 triệu đồng trở lên: Phạt tiền từ 40.000.000 - 50.000.000 đồng.

2.2. Các trường hợp bị phạt gấp đôi

Theo khoản 12 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, mức phạt sẽ tăng gấp 02 lần (tối đa 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức) nếu hàng hóa vi phạm thuộc các nhóm đặc thù sau:

• Thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất bảo quản thực phẩm.
• Thuốc phòng bệnh và thuốc chữa bệnh, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế.
• Chất tẩy rửa, hóa chất, thuốc thú y, phân bón, xi măng.
• Giống cây trồng, vật nuôi, thức ăn thủy sản.

3. Hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài việc nộp tiền phạt, cá nhân và tổ chức vi phạm còn phải chịu các chế tài nghiêm khắc khác nhằm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ cho xã hội:

• Tịch thu tang vật: Toàn bộ số hàng hết hạn sẽ bị cơ quan chức năng thu giữ.
• Buộc tiêu hủy: Đối với hàng hóa gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, chủ cơ sở phải tự chịu chi phí tiêu hủy dưới sự giám sát của cơ quan chức năng.
• Nộp lại số lợi bất hợp pháp: Bất kỳ khoản tiền nào thu được từ việc bán hàng hết hạn trước đó đều phải nộp lại vào ngân sách nhà nước.

4. Hướng dẫn doanh nghiệp xử lý hàng tồn kho hết hạn đúng luật

Để tránh bị xử phạt và đồng thời được ghi nhận chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, các đơn vị kinh doanh cần thực hiện đúng quy trình hủy hàng theo hướng dẫn tại Thông tư 96/2015/TT-BTC. Cụ thể, tại Điều 4 quy định hồ sơ bao gồm:

1. Biên bản kiểm kê: Xác định rõ giá trị hàng hóa bị hư hỏng, hết hạn sử dụng; nguyên nhân; chủng loại, số lượng.
2. Bảng kê xuất nhập tồn: Có xác nhận của đại diện hợp pháp doanh nghiệp.
3. Quyết định tiêu hủy: Do lãnh đạo công ty ký duyệt.
4. Biên bản tiêu hủy: Ghi rõ hình thức tiêu hủy, có chữ ký của người chứng kiến.

Việc chủ động phân loại và tiêu hủy hàng hết hạn không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn bảo vệ uy tín thương hiệu trong mắt người tiêu dùng.

Trên đây là thông tin chi tiết về mức xử phạt và quy định xử lý hàng hóa hết hạn sử dụng. Nếu bạn còn thắc mắc về các thủ tục pháp lý trong kinh doanh, hãy liên hệ với các chuyên gia luật để được tư vấn kịp thời.