Từ ngày 01/07/2026, Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 chính thức có hiệu lực thi hành. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt của người dân là những thay đổi mang tính bước ngoặt liên quan đến hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn và việc tích hợp mạnh mẽ công nghệ số thông qua căn cước điện tử trong các thủ tục xuất nhập cảnh.

Hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn chỉ được sử dụng duy nhất 1 lần

Trước đây, pháp luật về xuất nhập cảnh chưa quy định rõ ràng về số lần sử dụng của hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn. Điều này dẫn đến một số vướng mắc trong quá trình quản lý và thực thi trên thực tế. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/07/2026, rào cản pháp lý này đã được làm rõ.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 3 Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 đã sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 2 Điều 7 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 như sau:

“c) Hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn có thời hạn không quá 12 tháng, không được gia hạn và chỉ có giá trị sử dụng 01 lần khi xuất cảnh Việt Nam hoặc nhập cảnh Việt Nam.”

Quy định mới này đồng nghĩa với việc, nếu công dân được cấp hộ chiếu theo thủ tục rút gọn để về nước hoặc đi nước ngoài trong các trường hợp khẩn cấp, cuốn hộ chiếu này sẽ lập tức hết giá trị sử dụng ngay sau khi công dân thực hiện xong một lượt xuất cảnh hoặc nhập cảnh qua cửa khẩu Việt Nam, kể cả khi thời hạn ghi trên hộ chiếu (tối đa 12 tháng) vẫn còn.

Tình huống giả định minh họa: Anh Nguyễn Văn A đang lao động tại nước ngoài và bị mất hộ chiếu phổ thông. Để kịp thời về nước giải quyết việc gia đình, anh A được Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài cấp hộ chiếu phổ thông theo thủ tục rút gọn có thời hạn 3 tháng. Sau khi anh A sử dụng cuốn hộ chiếu này để nhập cảnh thành công về sân bay quốc tế Nội Bài, cuốn hộ chiếu này sẽ lập tức mất giá trị sử dụng. Anh A không thể dùng lại cuốn hộ chiếu này để xuất cảnh đi nước ngoài một lần nữa, mà bắt buộc phải làm thủ tục cấp hộ chiếu phổ thông mới theo quy trình thông thường.

Bước tiến công nghệ: Tích hợp căn cước điện tử vào thủ tục cấp hộ chiếu

Nhằm đồng bộ hóa dữ liệu với hệ thống Luật Căn cước 2023 và thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số quốc gia, Luật mới đã chính thức bổ sung "căn cước điện tử" (được tích hợp trên ứng dụng định danh điện tử VNeID) vào thành phần giấy tờ xuất trình khi làm các thủ tục liên quan đến hộ chiếu.

1. Cấp, gia hạn hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ trong nước

Theo quy định tại khoản 4 Điều 3 Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 sửa đổi khoản 1 Điều 12 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019, người đề nghị cấp, gia hạn hộ chiếu ngoại giao hoặc hộ chiếu công vụ có thể xuất trình một trong các giấy tờ sau tại Cơ quan Lãnh sự Bộ Ngoại giao hoặc cơ quan được ủy quyền:

• Thẻ căn cước công dân;
• Thẻ căn cước;
• Căn cước điện tử (mới bổ sung).

2. Cấp hộ chiếu phổ thông trong nước

Đối với người dân làm thủ tục cấp hộ chiếu phổ thông trong nước, khoản 5 Điều 3 Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 sửa đổi khoản 1 Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 quy định rõ:

• Quy định mới: Người đề nghị cấp hộ chiếu xuất trình Thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc hộ chiếu còn giá trị sử dụng.
• Quy định cũ: Chỉ chấp nhận Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân hoặc hộ chiếu còn giá trị sử dụng.

Sự thay đổi này mang lại sự tiện lợi cực kỳ lớn cho người dân. Khi đi làm hộ chiếu, bạn không còn lo lắng nếu lỡ quên mang theo thẻ căn cước vật lý, chỉ cần mở ứng dụng VNeID và xuất trình căn cước điện tử đã được phê duyệt là hoàn toàn hợp lệ.

3. Cấp hộ chiếu phổ thông ở nước ngoài khi có thay đổi thông tin nhân thân

Tại khoản 6 Điều 3 Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 sửa đổi điểm b khoản 1a Điều 16 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019:

Trường hợp công dân Việt Nam ở nước ngoài có thay đổi thông tin nhân thân so với hộ chiếu được cấp gần nhất, khi làm thủ tục cấp hộ chiếu mới phải nộp bản chụp Thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc giấy tờ khác có liên quan do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp.

Chính thức khai tử Chứng minh nhân dân trong các thủ tục xuất nhập cảnh

Để thống nhất với lộ trình dừng sử dụng Chứng minh nhân dân trên toàn quốc, Luật mới đã triệt để loại bỏ cụm từ "Chứng minh nhân dân" ra khỏi các điều khoản của Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam. Cụ thể:

• Bỏ cụm từ “hoặc số chứng minh nhân dân” tại điểm g khoản 3 Điều 6;
• Bỏ cụm từ “Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân,” tại điểm e khoản 2 Điều 12;
• Bỏ cụm từ “chứng minh nhân dân hoặc số” tại điểm g khoản 1 Điều 41.

Sự điều chỉnh này khẳng định vị thế độc tôn và tính ưu việt của Thẻ căn cước và Căn cước điện tử trong kỷ nguyên số hóa quản lý dân cư tại Việt Nam.

Lời khuyên thiết thực cho công dân khi làm thủ tục xuất nhập cảnh

Để quá trình làm thủ tục cấp hộ chiếu cũng như xuất nhập cảnh diễn ra thuận lợi, tránh các rắc rối pháp lý không đáng có, người dân cần lưu ý các điểm sau:

1. Kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức độ 2: Hãy chắc chắn rằng bạn đã tích hợp thành công Căn cước điện tử trên ứng dụng VNeID để có thể sử dụng thay thế thẻ vật lý bất cứ lúc nào.
2. Lưu ý về hộ chiếu rút gọn: Nếu bạn đang sử dụng hộ chiếu cấp theo thủ tục rút gọn, hãy lên kế hoạch di chuyển chính xác vì bạn chỉ có thể dùng nó để đi qua cửa khẩu đúng 1 lần duy nhất.
3. Cập nhật thông tin nhân thân kịp thời: Mọi sự thay đổi về thông tin cá nhân cần được cập nhật ngay vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để đảm bảo tính đồng nhất khi đối chiếu làm hộ chiếu mới.

Việc ban hành và thực thi các quy định mới này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự mà còn tạo điều kiện tối đa, giảm thiểu phiền hà cho công dân trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.