Trong hoạt động quản trị doanh nghiệp hiện đại, việc tuân thủ các chính sách thuế không chỉ đơn thuần là nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước mà còn là yếu tố quyết định tới sự an toàn pháp lý và tính bền vững của doanh nghiệp. Nhằm giúp người nộp thuế chủ động rà soát, phòng tránh rủi ro vi phạm hành chính và thực hiện đúng các nghĩa vụ pháp lý, việc nắm vững bức tranh tổng thể về văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế là yêu cầu bắt buộc đối với mọi chủ doanh nghiệp, kế toán trưởng và chuyên viên pháp lý.

1. Trách nhiệm và nghĩa vụ chung của người nộp thuế trong công tác quản lý thuế

Trọng tâm của hệ thống pháp luật thuế hiện hành được quy định nền tảng tại Luật Quản lý thuế 2019. Văn bản này đã thiết lập cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp thuế và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật của người nộp thuế, đồng thời mở rộng quy mô hiện đại hóa và điện tử hóa công tác quản lý thuế trên toàn quốc.

Cụ thể, căn cứ quy định tại Điều 17 Luật Quản lý thuế 2019, người nộp thuế có các nghĩa vụ trọng yếu sau:

"1. Đăng ký thuế, sử dụng mã số thuế theo quy định của pháp luật.

2. Khai thuế chính xác, trung thực, đầy đủ và nộp hồ sơ thuế đúng thời hạn; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của hồ sơ thuế.

3. Nộp tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt đầy đủ, đúng thời hạn, đúng địa điểm."

Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý rằng việc chậm nộp hồ sơ khai thuế hoặc kê khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp đều sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính nghiêm khắc theo quy định pháp luật.

2. Khai thuế và nguyên tắc kê khai thuế đối với giao dịch liên kết, thương mại điện tử

Bên cạnh các nguyên tắc quản lý thuế truyền thống, pháp luật thuế hướng tới việc siết chặt quản lý đối với các lĩnh vực kinh tế mới như kinh doanh trên nền tảng số, thương mại điện tử và kiểm soát chống chuyển giá đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết.

Tại Điều 42 Luật Quản lý thuế 2019, việc kê khai thuế đối với hoạt động kinh doanh đặc thù được quy định chi tiết:

- Người nộp thuế thực hiện hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số và các dịch vụ khác được thực hiện bởi nhà cung cấp ở nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam thì nhà cung cấp nước ngoài có nghĩa vụ trực tiếp đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế tại Việt Nam theo quy định của Bộ Tài chính.

- Đối với doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết, việc kê khai và xác định giá giao dịch liên kết phải tuân thủ nguyên tắc phân tích so sánh với các giao dịch độc lập nhằm bảo đảm không làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp tại Việt Nam, tuân thủ đúng quy định tại Nghị định 126/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan như Nghị định 91/2022/NĐ-CP.

3. Quản lý hóa đơn, chứng từ điện tử và xử lý rủi ro về thuế

Toàn bộ các giao dịch bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp bắt buộc phải lập hóa đơn điện tử theo định dạng chuẩn dữ liệu do cơ quan thuế quy định. Hóa đơn điện tử không chỉ là căn cứ để hạch toán kế toán, xác định doanh thu tính thuế mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào theo quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.

Đối với các trường hợp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế GTGT hay chính sách giảm thuế theo các Nghị định hướng dẫn của Chính phủ như Nghị định 174/2025/NĐ-CP, việc lập hóa đơn ghi rõ mức thuế suất ưu đãi là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp và đối tác được chấp nhận chi phí hợp lệ và khấu trừ thuế GTGT.

4. Khuyến nghị pháp lý cho doanh nghiệp

Để tối ưu hóa chi phí và phòng ngừa các rủi ro pháp lý về thuế, doanh nghiệp nên thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

• Thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật thuế: Theo dõi chặt chẽ sự thay đổi của các Luật, Nghị định và Thông tư hướng dẫn để kịp thời điều chỉnh quy trình kê khai tài chính.
• Rà soát định kỳ hệ thống hóa đơn đầu vào: Đảm bảo hóa đơn nhận từ nhà cung cấp là hợp pháp, hợp lệ, đúng thời điểm và có giao dịch thanh toán qua ngân hàng đối với hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên.
• Xây dựng quy trình tự kiểm tra rủi ro: Sử dụng hệ thống quản trị nội bộ để phát hiện sớm các chênh lệch giữa doanh thu khai thuế và doanh thu ghi nhận trên hóa đơn điện tử.

Việc chủ động tuân thủ pháp luật thuế không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các khoản phạt tiền và tiền chậm nộp không đáng có mà còn nâng cao uy tín thương hiệu trong giao dịch thương mại và làm việc với cơ quan quản lý nhà nước.