Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội hiện đại, công tác quy hoạch luôn được ví như "kim chỉ nam" định hình tương lai của mỗi địa phương và toàn bộ quốc gia. Để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và tránh tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các cấp quy hoạch, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 22/2026/TT-BTC hướng dẫn nội dung và yêu cầu kỹ thuật của cơ sở dữ liệu về quy hoạch và sơ đồ quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 17/3/2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa dữ liệu quy hoạch số tại Việt Nam.

Nguyên tắc "Cụ thể hóa" - Sợi chỉ đỏ xuyên suốt các cấp quy hoạch

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Điều 11 Thông tư 22/2026/TT-BTC là yêu cầu bắt buộc về tính liên kết và kế thừa dữ liệu giữa các cấp quy hoạch. Cụ thể, theo quy định tại khoan 6 Điều 11 Thông tư 22/2026/TT-BTC, các đối tượng địa lý quy hoạch đã được thể hiện trên sơ đồ quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng trên địa bàn tỉnh phải được thể hiện theo hướng cụ thể hóa trên sơ đồ quy hoạch tỉnh.

Điều này có nghĩa là, khi một tỉnh tiến hành xây dựng sơ đồ quy hoạch của địa phương mình, họ không thể tự ý vẽ ra các định hướng không gian độc lập mà bắt buộc phải đối chiếu, tích hợp và làm rõ hơn các đối tượng địa lý thuộc quy hoạch cấp cao hơn đã được phê duyệt. Ví dụ, nếu quy hoạch tổng thể quốc gia định hướng một tuyến đường cao tốc đi qua địa bàn tỉnh A, thì trên sơ đồ quy hoạch của tỉnh A, tuyến đường này không chỉ là một nét vẽ tượng trưng mà phải được cụ thể hóa về hướng tuyến, các nút giao cắt, hành lang an toàn và quỹ đất dự kiến một cách chi tiết, phù hợp với thực địa địa phương.

Tương tự, đối với cấp vùng, khoan 5 Điều 11 Thông tư 22/2026/TT-BTC cũng quy định rõ các đối tượng địa lý quy hoạch đã được thể hiện trên sơ đồ quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quy hoạch ngành trên địa bàn vùng phải được thể hiện theo hướng cụ thể hóa trên sơ đồ quy hoạch vùng. Sự phân cấp và kế thừa này đảm bảo rằng mọi quyết định quy hoạch ở cấp dưới đều là sự tiếp nối và hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược ở cấp trên.

Yêu cầu kỹ thuật khắt khe đối với sơ đồ quy hoạch số

Bên cạnh các yêu cầu về mặt nội dung, Điều 12 Thông tư 22/2026/TT-BTC đặt ra những tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính chính xác và khả năng tích hợp dữ liệu vào hệ thống thông tin quy hoạch quốc gia theo quy định của Luật Quy hoạch và Luật Đo đạc và bản đồ 2018.

Theo đó, vị trí, phạm vi, hướng tuyến của các đối tượng địa lý trên sơ đồ quy hoạch phải phù hợp với các căn cứ pháp lý để xác định vị trí, phạm vi, hướng tuyến của đối tượng địa lý và tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật nhà nước. Đối với các trường hợp chưa đủ căn cứ pháp lý để xác định chính xác, Thông tư cho phép thể hiện bằng các ký hiệu về vị trí, hướng tuyến dự kiến, giúp các địa phương chủ động trong việc định hướng không gian phát triển dài hạn mà không vi phạm các quy định pháp lý hiện hành.

Đặc biệt, Thông tư cũng đưa ra nguyên tắc xác định mức độ ưu tiên khi thể hiện các đối tượng địa lý trên sơ đồ quy hoạch để tránh tình trạng chồng chéo ký hiệu trực quan:

• Các đối tượng địa lý về nội dung chủ yếu của quy hoạch được ưu tiên thể hiện trước;
• Thứ tự ưu tiên thể hiện theo dạng hình học: ưu tiên các đối tượng địa lý dạng điểm, sau đó đến dạng tuyến và cuối cùng là dạng vùng;
• Ký hiệu của đối tượng địa lý có mức độ ưu tiên thấp hơn có thể được dịch chuyển sang vị trí bên cạnh ký hiệu của đối tượng có mức độ ưu tiên cao hơn, nhưng phải đảm bảo không làm thay đổi mối quan hệ về không gian, vị trí, phạm vi và hướng tuyến thực tế giữa các đối tượng.

Ý nghĩa thực tiễn và giải pháp cho các địa phương

Việc chuẩn hóa sơ đồ quy hoạch theo Thông tư 22/2026/TT-BTC không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật thuần túy mà còn mang lại ý nghĩa thực tiễn vô cùng to lớn. Trong nhiều năm qua, một trong những rào cản lớn nhất trong thu hút đầu tư và triển khai dự án hạ tầng tại các địa phương là sự không thống nhất giữa quy hoạch ngành, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch tỉnh. Tình trạng "mỗi ngành vẽ một kiểu" dẫn đến việc chồng lấn ranh giới đất đai, rừng phòng hộ, hành lang an toàn giao thông, gây lãng phí nguồn lực và kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng.

Với việc áp dụng công nghệ số và cơ sở dữ liệu quy hoạch đồng bộ theo quy định mới, các địa phương sẽ dễ dàng thực hiện việc tích hợp quy hoạch (quy hoạch tích hợp). Mọi dữ liệu không gian địa lý sẽ được quản lý tập trung, chia sẻ dùng chung theo tinh thần của Luật Dữ liệu 2024. Điều này giúp các nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân dễ dàng tra cứu thông tin quy hoạch một cách minh bạch, chính xác, từ đó giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, tài nguyên thiên nhiên.

Để triển khai hiệu quả quy định này, các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cần chủ động nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác quy hoạch, đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin và phần mềm GIS chuyên dụng. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành Trung ương trong quá trình lập và điều chỉnh quy hoạch để đảm bảo mọi đối tượng địa lý cấp quốc gia, cấp vùng luôn được cập nhật kịp thời và cụ thể hóa chính xác trên sơ đồ quy hoạch tỉnh.