Trong tâm thức của nhiều người dân, đất có nguồn gốc lấn chiếm hoặc sử dụng sai mục đích thường gắn liền với nỗi lo bị thu hồi trắng tay. Tuy nhiên, với sự ra đời của Luật Đất đai 2024, những nút thắt pháp lý này đã dần được tháo gỡ, mở ra cơ hội hợp thức hóa quyền sử dụng đất cho hàng triệu hộ gia đình.

Những trường hợp "lọt khe" vẫn được cấp Sổ đỏ dù có vi phạm

Không phải mọi trường hợp vi phạm đều bị xử lý cứng nhắc. Theo quy định tại Điều 139 Luật Đất đai 2024, việc xử lý đất vi phạm trước ngày 01/7/2014 được phân loại rất chi tiết dựa trên tính chất và quy hoạch thực tế.

1. Đất lấn chiếm hành lang an toàn công trình, vỉa hè: Thông thường, những diện tích này sẽ bị thu hồi. Tuy nhiên, một điểm mới đáng chú ý là nếu sau khi điều chỉnh quy hoạch, phần đất này không còn nằm trong hành lang bảo vệ hoặc chỉ giới xây dựng, người dân có thể được xem xét cấp Sổ đỏ nếu đáp ứng các nghĩa vụ tài chính.

2. Đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường: Đây là vấn đề tồn tại nhiều thập kỷ. Luật mới quy định rõ, nếu đất không thuộc quy hoạch rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và đang được sử dụng ổn định, người dân có thể được Nhà nước giao đất và cấp Giấy chứng nhận.

3. Đất lấn chiếm để ở hoặc sản xuất nông nghiệp: Đối với các trường hợp lấn, chiếm đất và nay đang sử dụng ổn định làm nhà ở hoặc nông nghiệp từ trước 01/7/2014, nếu không vi phạm quy hoạch lâm nghiệp hoặc công trình công cộng, cánh cửa cấp Sổ đỏ vẫn đang rộng mở.

"Trường hợp lấn, chiếm đất và nay đang sử dụng đất vào mục đích nông nghiệp hoặc làm nhà ở từ trước ngày 01 tháng 7 năm 2014 mà không thuộc quy hoạch lâm nghiệp đối với rừng đặc dụng, rừng phòng hộ; không thuộc quy hoạch xây dựng công trình hạ tầng công cộng... thì được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất."

Quyền lợi bồi thường: Không phải cứ vi phạm là "trắng tay"

Một trong những băn khoăn lớn nhất là khi Nhà nước thu hồi đất vi phạm, người dân có được bồi thường hay không? Nghị định 88/2024/NĐ-CP đã đưa ra những quy định mang tính nhân văn hơn.

Cụ thể, tại Điều 9 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm trước 2014 nhưng đã sử dụng ổn định và thuộc diện được cấp Sổ đỏ vẫn sẽ được bồi thường về đất khi bị thu hồi.

• Sử dụng ổn định trước 15/10/1993: Bồi thường theo diện tích thực tế nhưng không quá hạn mức công nhận đất ở.
• Sử dụng từ 15/10/1993 đến trước 01/7/2014: Bồi thường theo diện tích thực tế nhưng không quá hạn mức giao đất ở.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đối với các trường hợp lấn, chiếm đất kể từ ngày 01/7/2014 trở về sau, Nhà nước kiên quyết không thực hiện bồi thường về đất để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

Lời khuyên từ chuyên gia

Việc Luật Đất đai 2024 cho phép hợp thức hóa đất vi phạm trước 2014 là một chính sách cởi mở, nhưng đi kèm với đó là các điều kiện khắt khe về quy hoạch và nghĩa vụ tài chính. Người dân cần chủ động kê khai đăng ký đất đai tại địa phương để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trước khi các quy hoạch mới được thực thi.