Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam trong nhiều năm qua luôn là vấn đề nhức nhối, kéo theo hàng loạt hệ lụy tiêu cực về mặt xã hội, văn hóa và an ninh trật tự trong tương lai. Nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương của Đảng cũng như nêu cao trách nhiệm tiền phong, gương mẫu của người cán bộ, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 212-QĐ/TW về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm. Một trong những điểm điều chỉnh mang tính đột phá và răn đe mạnh mẽ chính là việc tách bạch, nâng cao mức xử lý kỷ luật đối với các hành vi liên quan đến định kiến giới và can thiệp lựa chọn giới tính thai nhi.

Điểm nghẽn trong các quy định kỷ luật trước đây được tháo gỡ ra sao?

Trước thời điểm ban hành văn bản mới, căn cứ pháp lý chủ yếu để xử lý đảng viên sai phạm trong lĩnh vực này là Điều 52 Quy định 69-QĐ/TW năm 2022 của Bộ Chính trị. Cụ thể, tại điểm a khoản 1 Điều 52 quy định hình thức kỷ luật khiển trách được áp dụng đối với hành vi: "Cản trở, cưỡng bức thực hiện kế hoạch hoá gia đình; tham gia các hoạt động xét nghiệm, chẩn đoán để xác định giới tính thai nhi trái quy định".

Nhìn nhận một cách khách quan, quy định tại Quy định 69-QĐ/TW năm 2022 cũng như văn bản sửa đổi bổ sung là Quy định 264-QĐ/TW năm 2025 chưa phân định rõ ranh giới giữa hai nhóm hành vi: một bên là hành vi thông báo, tiết lộ kết quả giới tính thai nhi, và một bên là hành vi chủ động áp dụng các biện pháp y khoa, công nghệ để lựa chọn giới tính thai nhi. Chính khoảng trống kỹ thuật này đã khiến việc xem xét tính chất, mức độ vi phạm đôi khi gặp lúng túng trong thực tiễn kiểm tra, giám sát của các cấp ủy Đảng.

Điều 54 Quy định số 212-QĐ/TW: Phân tầng chế tài rõ ràng và tăng nặng trách nhiệm

Khắc phục triệt để hạn chế nêu trên, Điều 54 của Quy định số 212-QĐ/TW đã thiết lập khung phân loại hành vi vi phạm chính sách dân số một cách khoa học, logic và bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa tính chất vi phạm với hình thức kỷ luật:

1. Mức kỷ luật Khiển trách (Khoản 1 Điều 54)

Hình thức khiển trách được áp dụng đối với các hành vi gây hậu quả ít nghiêm trọng, bao gồm:

• Thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi trái quy định của pháp luật (điểm c khoản 1 Điều 54);
• Cản trở công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động phổ biến thông tin, tư vấn về dân số hoặc cản trở quyền tiếp cận dịch vụ dân số hợp pháp của công dân;
• Có thái độ, hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử đối với cá nhân, cặp vợ chồng trong việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, dân số kế hoạch hóa gia đình.

2. Mức kỷ luật Cảnh cáo hoặc Cách chức (Khoản 2 Điều 54)

Đáng chú ý nhất, tại điểm b khoản 2 Điều 54, quy định đã khẳng định sự trừng phạt nghiêm khắc: Đảng viên lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức thì bị kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo hoặc cách chức (nếu có chức vụ). Khung chế tài nghiêm khắc này đồng thời được áp dụng cho các trường hợp:

• Cưỡng bức, đe dọa hoặc ép buộc người khác phải sinh con hoặc không được sinh con;
• Tái phạm các hành vi thuộc nhóm khiển trách, hoặc vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng;
• Tuyên truyền, tán phát thông tin sai lệch, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật về dân số, đi ngược lại tinh thần của Pháp lệnh Dân số năm 2003.

3. Mức kỷ luật Khai trừ khỏi Đảng (Khoản 3 Điều 54)

Đối với các hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 54 mà gây hậu quả rất nghiêm trọng, tổ chức đảng có thẩm quyền sẽ áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất là Khai trừ. Đặc biệt, quy định mới đã bổ sung chế tài khai trừ đối với hành vi nhân bản vô tính người – một bước tiến phù hợp với xu thế phát triển khoa học công nghệ y sinh học hiện đại và bảo vệ các giá trị nhân văn cốt lõi.

Tình huống thực tế và bài học đắt giá cho cán bộ, đảng viên

Để hiểu rõ hơn về tính thực thi của quy định, hãy xem xét tình huống giả định: Đồng chí A là Đảng viên, hiện đang giữ chức vụ Trưởng phòng tại một cơ quan nhà nước. Do mong muốn sinh con trai nối dõi tông đường, đồng chí A đã thỏa thuận với một phòng khám tư nhân để thực hiện các biện pháp can thiệp nhằm chủ động chọn lọc giới tính thai nhi trước khi mang thai.

Theo quy định mới tại điểm b khoản 2 Điều 54 Quy định số 212-QĐ/TW, hành vi này không còn chỉ dừng lại ở mức nhắc nhở hay khiển trách như cách hiểu đơn giản trước kia, mà đồng chí A chắc chắn sẽ phải đối mặt với hình thức cách chức Trưởng phòng hoặc cảnh cáo. Nếu vụ việc gây dư luận xấu, làm suy giảm nghiêm trọng uy tín của tổ chức đảng nơi công tác, mức độ kỷ luật có thể xem xét tăng nặng lên mức khai trừ.

Lời kết

Việc Bộ Chính trị ban hành Quy định số 212-QĐ/TW với sự phân định minh bạch giữa hành vi thông báo giới tính và hành vi trực tiếp can thiệp lựa chọn giới tính thai nhi thể hiện quyết tâm sắt đá của Đảng trong việc duy trì kỷ cương, phòng chống tư tưởng gia trưởng và giải quyết tận gốc nguyên nhân mất cân bằng giới tính khi sinh. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nghiêm túc quán triệt, tự giác thực hiện và đi đầu vận động người thân trong gia đình chấp hành nghiêm chính sách dân số.