Nạn phá rừng và những hệ lụy khôn lường đối với môi trường

Rừng được ví như "lá phổi xanh" của Trái Đất, đóng vai trò quyết định trong việc điều hòa khí hậu, giữ nước, ngăn ngừa lũ lụt và sạt lở đất. Tuy nhiên, tình trạng phá rừng trái phép vẫn diễn ra phức tạp tại nhiều địa phương, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đa dạng sinh học và an ninh môi trường quốc gia. Để răn đe và ngăn chặn triệt để hành vi này, Chính phủ đã ban hành các chế tài xử phạt vô cùng nghiêm khắc.

Kể từ ngày 25/6/2026, Nghị định 146/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế cho các quy định cũ trước đây. Nghị định mới này đã siết chặt quản lý và tăng mạnh mức phạt đối với các hành vi hủy hoại rừng.

Thế nào là hành vi phá rừng theo quy định pháp luật?

Theo quy định tại Luật Lâm nghiệp 2017 và các văn bản hướng dẫn thi hành, phá rừng là hành vi trái pháp luật xâm hại trực tiếp đến tài nguyên rừng thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu.

Cụ thể, tại Điều 23 Nghị định 146/2026/NĐ-CP, hành vi phá rừng được định nghĩa bao gồm:

Chặt, đốt, phá cây rừng, đào, bới, san ủi, nổ mìn; đắp đập, ngăn dòng chảy tự nhiên, xả chất độc hoặc các hành vi khác gây thiệt hại đến rừng thuộc sở hữu toàn dân với bất kỳ mục đích gì mà không được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Chi tiết mức phạt tiền đối với hành vi phá rừng từ ngày 25/6/2026

Mức xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi phá rừng được phân hóa rõ rệt dựa trên diện tích rừng bị thiệt hại, loại rừng (rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng) và giá trị lâm sản bị thiệt hại đối với trường hợp không tính được bằng diện tích. Dưới đây là bảng tổng hợp chi tiết các khung hình phạt tiền áp dụng đối với cá nhân vi phạm:

Lưu ý đặc biệt quan trọng:

• Mức phạt đối với tổ chức: Theo quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, mức phạt tiền nêu trên là áp dụng đối với cá nhân vi phạm. Trường hợp tổ chức có cùng hành vi vi phạm thì mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân (tối đa lên đến 440.000.000 đồng).
• Phá rừng tự nhiên phạt gấp đôi: Theo quy định tại khoản 15 Điều 23 Nghị định 146/2026/NĐ-CP, mức phạt quy định tại các khung trên áp dụng đối với rừng trồng. Trường hợp phá rừng tự nhiên là rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng thì áp dụng mức phạt bằng hai lần đối với hành vi tương ứng.

Xử phạt hành vi đầu độc, hủy hoại cây rừng (Khoản 11)

Đối với các hành vi tinh vi như bóc vỏ, ken cây, khoan vào thân cây, băm gốc, đổ hóa chất hủy hoại gốc, rễ cây, cưa quanh gốc cây, cắt cụt ngọn cây rừng nhằm làm cây chết dần, pháp luật quy định mức phạt tính theo số lượng cây bị xâm hại:

• Mỗi cây gỗ có đường kính tại vị trí 1,3 m dưới 8 cm bị xâm hại: Xử phạt 100.000 đồng/cây (tổng mức phạt tối đa không quá 100.000.000 đồng).
• Mỗi cây gỗ có đường kính tại vị trí 1,3 m từ 8 cm trở lên bị xâm hại: Xử phạt 200.000 đồng/cây (tổng mức phạt tối đa không quá 220.000.000 đồng).

Trách nhiệm của chủ rừng khi để xảy ra phá rừng (Khoản 12)

Chủ rừng được Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng để quản lý, bảo vệ, phát triển rừng hoặc sử dụng rừng theo quy định pháp luật, nếu không tổ chức thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các hoạt động quản lý, bảo vệ, phát triển, sử dụng rừng theo quy chế quản lý rừng để xảy ra phá rừng nhưng không xác định được đối tượng vi phạm thì sẽ bị xử phạt tương ứng với loại rừng bị thiệt hại như quy định xử phạt đối với người phá rừng.

Các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả

Không chỉ dừng lại ở việc phạt tiền, người thực hiện hành vi phá rừng còn phải đối mặt với các chế tài bổ sung cực kỳ nghiêm khắc nhằm triệt tiêu động cơ vi phạm và khắc phục tối đa thiệt hại gây ra cho môi trường.

Hình thức xử phạt bổ sung (Khoản 13):

• Tịch thu toàn bộ tang vật (lâm sản, gỗ...) thu giữ được từ vụ phá rừng.
• Tịch thu phương tiện giao thông thô sơ đường bộ và các dụng cụ, công cụ được sử dụng để thực hiện hành vi phá rừng (như cưa xăng, rìu, rựa...).
• Tịch thu phương tiện cơ giới (xe tải, máy xúc, máy ủi...) đối với các hành vi vi phạm từ Khung 4 trở lên (phạt tiền từ 25 triệu đồng trở lên). Đây là đòn giáng mạnh vào kinh tế của các đối tượng phá rừng quy mô lớn.

Biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc (Khoản 14):

Người vi phạm bắt buộc phải thực hiện các biện pháp sau để khắc phục hậu quả do mình gây ra:

• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đối với hành vi đào, bới, san ủi, nổ mìn, đắp đập, ngăn dòng chảy tự nhiên gây thiệt hại đến rừng.
• Buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh áp dụng đối với hành vi xả chất độc gây thiệt hại đến rừng.
• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính.
• Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đối với trường hợp tang vật, phương tiện tịch thu bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật.
• Đặc biệt: Buộc trồng lại rừng ngay trong vụ trồng rừng kế tiếp nhưng không quá 12 tháng tính từ ngày ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Chi phí trồng lại rừng và chăm sóc rừng trồng do cá nhân, tổ chức vi phạm tự chi trả.

Lời khuyên pháp lý và thông điệp bảo vệ rừng

Quy định mới tại Nghị định 146/2026/NĐ-CP cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc bảo vệ tài nguyên rừng quốc gia. Mức phạt tiền tăng cao, kết hợp với việc tịch thu phương tiện cơ giới đắt tiền và buộc trồng lại rừng sẽ là rào cản pháp lý vững chắc ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng.

Mọi hành vi tự ý tác động vào rừng khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép đều là vi phạm pháp luật. Người dân và doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức, tuyệt đối tuân thủ các quy định về quản lý và bảo vệ rừng để tránh những thiệt hại nặng nề về kinh tế cũng như các rủi ro pháp lý nghiêm trọng, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi phá rừng có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.