Từ ngày 01/7/2026, hoạt động sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh sản phẩm, hàng hóa tại Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn quản lý chất lượng mới, chặt chẽ và phân loại khoa học hơn. Đây là thời điểm Thông tư 36/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức có hiệu lực thi hành, ban hành Danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và rủi ro cao thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ.

Việc ban hành thông tư này không chỉ thay thế hàng loạt quy định cũ đã lỗi thời mà còn đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt buộc các doanh nghiệp phải chủ động thích ứng để tránh các rủi ro pháp lý và gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Phân định rõ ràng: Danh mục rủi ro cao và rủi ro trung bình

Theo quy định mới, sản phẩm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ được chia làm hai nhóm rõ rệt với các yêu cầu kỹ thuật và quy trình đánh giá sự phù hợp khác nhau:

1. Danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao

Được quy định chi tiết tại khoản 1 Điều 3 và Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 36/2026/TT-BKHCN. Đối với nhóm này, yêu cầu quản lý chất lượng cực kỳ khắt khe:

Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, kết quả thử nghiệm làm căn cứ chứng nhận hợp quy phải được thực hiện bởi tổ chức thử nghiệm được công nhận hoặc được Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ định hoặc được thừa nhận theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, có phạm vi thử nghiệm phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng.

2. Danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình

Được quy định tại khoản 1 Điều 4 và Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư. Đối với nhóm rủi ro trung bình, kết quả thử nghiệm làm căn cứ tự đánh giá hoặc chứng nhận hợp quy cũng phải được thực hiện bởi các tổ chức thử nghiệm được công nhận, chỉ định hoặc thừa nhận có phạm vi phù hợp.

5 nguyên tắc vàng trong quản lý chất lượng doanh nghiệp cần nằm lòng

Tại Điều 5 Thông tư 36/2026/TT-BKHCN, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác lập 5 nguyên tắc quản lý cốt lõi:

• Quản lý theo quy chuẩn kỹ thuật: Việc quản lý chất lượng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng, cũng như các quy định về chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy và kiểm tra chất lượng.
• Tránh trùng lặp trong đánh giá: Trường hợp sản phẩm thuộc đối tượng áp dụng của nhiều quy chuẩn kỹ thuật quốc gia khác nhau thì phải đáp ứng đầy đủ các quy chuẩn đó. Tuy nhiên, cơ quan quản lý bảo đảm không thực hiện trùng lặp nội dung đánh giá sự phù hợp đối với cùng một yêu cầu kỹ thuật đã được đánh giá trước đó.
• Ưu tiên áp dụng quy định mới: Nếu các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ban hành trước ngày 01/7/2026 có quy định khác về yêu cầu quản lý chất lượng thì phải thực hiện theo quy định tại Thông tư 36/2026/TT-BKHCN.
• Cập nhật liên tục theo văn bản mới: Khi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được ban hành mới, sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì áp dụng theo quy định tại văn bản mới đó kể từ thời điểm có hiệu lực thi hành.
• Quản lý chuyên ngành năng lượng nguyên tử: Các sản phẩm trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử (vật liệu phóng xạ, thiết bị hạt nhân, thiết bị bức xạ) sẽ được quản lý riêng theo pháp luật về năng lượng nguyên tử, không áp dụng một số quy định thông thường tại Thông tư này.

Điều khoản chuyển tiếp: Doanh nghiệp cần xử lý thế nào?

Để tránh gây xáo trộn cho hoạt động sản xuất và nhập khẩu của doanh nghiệp, Điều 7 Thông tư 36/2026/TT-BKHCN đã đưa ra các quy định chuyển tiếp rất rõ ràng:

1. Hiệu lực của Giấy chứng nhận cũ: Giấy chứng nhận hợp quy, Thông báo tiếp nhận bản công bố hợp quy đã được cấp trước ngày 01/7/2026 tiếp tục có giá trị sử dụng đến hết thời hạn ghi trên văn bản.
2. Hồ sơ đang giải quyết dở dang: Các hồ sơ đăng ký chứng nhận hợp quy hoặc đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa nhập khẩu đã được tiếp nhận trước ngày 01/7/2026 nhưng chưa giải quyết xong thì tiếp tục được thực hiện theo quy định tại thời điểm tiếp nhận.
3. Đăng ký kiểm tra trên Cổng Dịch vụ công: Trong thời gian Cổng thông tin một cửa quốc gia nâng cấp để phù hợp với Danh mục mới, tổ chức, cá nhân nhập khẩu thực hiện đăng ký kiểm tra nhà nước trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc theo hướng dẫn của cơ quan kiểm tra. Quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ nhập khẩu sẽ tuân thủ theo Nghị định 37/2026/NĐ-CP nhằm bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động nhập khẩu hợp pháp.

Việc nắm vững các quy định mới tại Thông tư 36/2026/TT-BKHCN sẽ giúp doanh nghiệp chủ động phân loại sản phẩm, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ thử nghiệm và chứng nhận hợp quy, từ đó tối ưu hóa quy trình thông quan và nâng cao uy tín chất lượng sản phẩm trên thị trường.