Ngành xây dựng Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng cửa quan trọng, nơi sự giao thoa giữa các quy định pháp luật và tiến bộ công nghệ hứa hẹn mang lại những thay đổi đột phá. Từ ngày 01/7/2026, một quy định mới của Bộ Xây dựng sẽ chính thức có hiệu lực, định hình lại cách thức quản lý và triển khai các dự án xây dựng, đặc biệt là trong việc áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) và các giải pháp công nghệ số. Đây không chỉ là một sự điều chỉnh về mặt hành chính mà còn là một tín hiệu mạnh mẽ cho thấy Việt Nam đang hướng tới một nền xây dựng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.

Cấp công trình: Căn cứ mới cho việc áp dụng BIM và công nghệ số

Điểm nhấn quan trọng nhất trong sự thay đổi lần này nằm ở điểm k khoản 1 Điều 3 Thông tư 34/2026/TT-BXD. Theo quy định này, cấp công trình sẽ được sử dụng để xác định các công trình xây dựng mới phải áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) và các giải pháp công nghệ số trong hoạt động xây dựng. Đây là một bước tiến lớn, đánh dấu sự công nhận chính thức của pháp luật đối với vai trò không thể thiếu của công nghệ trong ngành xây dựng.

Trước đây, Điều 3 Thông tư 06/2021/TT-BXD (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 02/2025/TT-BXD) đã quy định nhiều trường hợp áp dụng cấp công trình như xác định thẩm quyền thẩm định dự án, phân hạng năng lực hoạt động xây dựng, miễn giấy phép xây dựng, lập chỉ dẫn kỹ thuật, quản lý chi phí đầu tư xây dựng, bảo hành, bảo trì công trình. Tuy nhiên, các văn bản này chưa hề đề cập đến việc sử dụng cấp công trình như một tiêu chí để xác định công trình phải áp dụng BIM hoặc các giải pháp công nghệ số. Sự bổ sung này trong Thông tư 34/2026/TT-BXD cho thấy tầm nhìn chiến lược của Bộ Xây dựng trong việc thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện.

BIM và Công nghệ số: Động lực cho sự phát triển bền vững

Mô hình thông tin công trình (BIM) không chỉ là một phần mềm hay công cụ thiết kế đơn thuần, mà là một quy trình quản lý thông tin toàn diện trong suốt vòng đời của một dự án xây dựng. Từ giai đoạn thiết kế, thi công, vận hành cho đến bảo trì, BIM giúp tối ưu hóa hiệu quả, giảm thiểu sai sót, tiết kiệm chi phí và thời gian. Việc áp dụng BIM cho phép các bên liên quan cùng làm việc trên một mô hình 3D duy nhất, tích hợp dữ liệu về kiến trúc, kết cấu, cơ điện, chi phí và tiến độ, từ đó nâng cao khả năng phối hợp và ra quyết định.

Bên cạnh BIM, các giải pháp công nghệ số khác như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet of Things (IoT), thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) cũng đang dần trở thành xu hướng tất yếu trong ngành xây dựng. Những công nghệ này không chỉ giúp tự động hóa các quy trình, cải thiện an toàn lao động mà còn cung cấp dữ liệu thời gian thực để quản lý dự án hiệu quả hơn. Việc pháp luật quy định rõ ràng về việc áp dụng các công nghệ này theo cấp công trình sẽ tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư và đổi mới.

Những trường hợp áp dụng cấp công trình được bổ sung và sửa đổi

Ngoài việc bổ sung nội dung liên quan đến BIM và công nghệ số, khoản 1 Điều 3 Thông tư 34/2026/TT-BXD còn sửa đổi, bổ sung nhiều trường hợp khác áp dụng cấp công trình, bao gồm:

• Xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng: Giúp phân định rõ ràng trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước theo quy mô và độ phức tạp của công trình.
• Xác định điều kiện kinh nghiệm nghề nghiệp của cá nhân để cấp chứng chỉ hành nghề khảo sát, thiết kế, giám sát thi công: Đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực, yêu cầu các chuyên gia phải có kinh nghiệm phù hợp với cấp độ công trình mà họ tham gia.
• Xác định điều kiện kinh nghiệm của giám đốc quản lý dự án và chỉ huy trưởng công trường: Nâng cao năng lực quản lý và điều hành tại các dự án xây dựng.
• Xác định công trình có yêu cầu lập chỉ dẫn kỹ thuật riêng: Đảm bảo các công trình đặc thù được thiết kế và thi công theo tiêu chuẩn cao nhất.
• Xác định công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng: Tăng cường các biện pháp kiểm soát an toàn và chất lượng đối với những dự án có tác động rộng lớn.
• Phân cấp sự cố công trình xây dựng: Giúp cơ quan chức năng có cơ sở để đánh giá mức độ nghiêm trọng và đưa ra phương án xử lý phù hợp.
• Xác định thời hạn và mức tiền bảo hành: Bảo vệ quyền lợi của chủ đầu tư và người sử dụng công trình.
• Xử lý công trình hết thời hạn sử dụng theo thiết kế: Đảm bảo an toàn và trật tự đô thị khi các công trình cũ cần được tháo dỡ hoặc cải tạo.

Tác động và triển vọng

Việc Thông tư 34/2026/TT-BXD có hiệu lực sẽ tạo ra một làn sóng chuyển đổi mạnh mẽ trong ngành xây dựng. Các chủ đầu tư sẽ cần xem xét kỹ lưỡng cấp công trình của dự án để đảm bảo tuân thủ các yêu cầu về BIM và công nghệ số. Các nhà thầu, tư vấn thiết kế và giám sát cũng sẽ phải nâng cao năng lực công nghệ, đầu tư vào phần mềm, thiết bị và đào tạo nhân sự để đáp ứng các tiêu chuẩn mới. Điều này không chỉ thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng tổng thể của các công trình xây dựng tại Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, việc chủ động đưa các quy định về công nghệ vào pháp luật xây dựng là một bước đi đúng đắn, giúp Việt Nam bắt kịp xu hướng phát triển của thế giới. Cấp công trình, từ nay, không chỉ là một thước đo về quy mô mà còn là một chỉ dấu cho sự đổi mới và hiện đại hóa.