Thực trạng phân chia di sản thừa kế bằng giấy viết tay hiện nay

Trong thực tế đời sống tại Việt Nam, không ít gia đình vì muốn đơn giản hóa thủ tục hoặc ngại đến các cơ quan công quyền đã tự lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế bằng giấy viết tay. Những văn bản này thường được ký kết dưới sự chứng kiến của các thành viên trong gia đình hoặc người thân thiết. Tuy nhiên, khi phát sinh tranh chấp hoặc khi cần thực hiện các thủ tục hành chính như sang tên Sổ đỏ, tính pháp lý của loại văn bản này lại trở thành một rào cản lớn.

Rủi ro pháp lý từ văn bản thỏa thuận chia thừa kế bằng giấy viết tay

Văn bản ký tay tiềm ẩn rủi ro pháp lý cực kỳ lớn nếu sau này có nảy sinh mâu thuẫn giữa các đồng thừa kế. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, việc phân chia di sản phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hình thức và nội dung.

Trường hợp chia thừa kế theo pháp luật

Nếu người để lại di sản (ông, bà, cha, mẹ...) mất mà không để lại di chúc hợp pháp, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Căn cứ vào khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, di sản sẽ được chia cho những người thuộc hàng thừa kế.

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về những người thừa kế theo pháp luật, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

Yêu cầu về hình thức của văn bản thỏa thuận

Về mặt hình thức, pháp luật quy định rất rõ đối với các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu. Căn cứ Điều 57, Điều 58 Luật Công chứng 2014 và Điều 18 Nghị định 29/2015/NĐ-CP, văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế với đối tượng tài sản là bất động sản (đất đai, nhà ở) bắt buộc phải được công chứng hoặc chứng thực.

Do đó, một văn bản chỉ có chữ ký tay mà không có dấu xác nhận của cơ quan có thẩm quyền sẽ không có giá trị để thực hiện thủ tục sang tên tại cơ quan nhà nước.

Quy trình 3 bước phân chia di sản thừa kế đúng luật năm 2019

Để đảm bảo quyền lợi tối ưu và tránh các rắc rối về sau, các đồng thừa kế nên thực hiện theo quy trình chuẩn sau đây:

Bước 1: Họp mặt các đồng thừa kế và lập văn bản thỏa thuận

Việc họp mặt này nhằm thống nhất cách thức phân chia di sản. Theo quy định tại Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015:

"1. Sau khi có thông báo về việc mở thừa kế hoặc di chúc được công bố, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận những việc sau đây:
a) Cử người quản lý di sản, người phân chia di sản, xác định quyền, nghĩa vụ của những người này, nếu người để lại di sản không chỉ định trong di chúc;
b) Cách thức phân chia di sản.
2. Mọi thỏa thuận của những người thừa kế phải được lập thành văn bản''.

Tại bước này, các đồng thừa kế có thể thỏa thuận nhượng lại kỷ phần được hưởng của mình cho một người nhất định. Văn bản này phải được tất cả các đồng thừa kế ký tên và ghi rõ ý chí tự nguyện.

Bước 2: Công chứng hoặc chứng thực văn bản thỏa thuận

Đây là bước quan trọng nhất để văn bản có giá trị pháp lý đối với bên thứ ba và cơ quan nhà nước. Các bên cần đến tổ chức hành nghề công chứng (Văn phòng công chứng hoặc Phòng công chứng) hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để thực hiện chứng thực theo quy định tại Nghị định 23/2015/NĐ-CP.

Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân, sổ hộ khẩu, giấy khai sinh của các đồng thừa kế.
• Giấy chứng tử của người để lại di sản thừa kế.
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ), sổ tiết kiệm, đăng ký xe...
• Giấy ủy quyền hoặc giấy từ chối nhận di sản (nếu có).

Bước 3: Thực hiện thủ tục sang tên và xin cấp Sổ đỏ

Sau khi có văn bản thỏa thuận đã được công chứng/chứng thực, người được hưởng di sản tiến hành làm thủ tục đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai theo quy định của Luật Đất đai 2013. Cơ quan chức năng sẽ kiểm tra hồ sơ và cấp Giấy chứng nhận mới hoặc xác nhận thay đổi vào Giấy chứng nhận đã cấp.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc phân chia di sản thừa kế là vấn đề nhạy cảm, dễ dẫn đến rạn nứt tình cảm gia đình nếu không được xử lý minh bạch và đúng luật. Đừng vì tiết kiệm một chút thời gian hay chi phí công chứng mà tự lập giấy viết tay, bởi rủi ro bị tuyên vô hiệu là rất cao. Hãy luôn tham vấn ý kiến của luật sư hoặc công chứng viên để đảm bảo mọi thỏa thuận đều được pháp luật bảo vệ.