Mạng xã hội Facebook đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Việt. Tuy nhiên, sự tự do trên không gian mạng thường bị hiểu lầm là quyền được phán xét, lăng mạ người khác một cách vô tội vạ. Thực tế, pháp luật Việt Nam luôn có những chế tài nghiêm khắc để bảo vệ quyền nhân thân của mỗi cá nhân.

1. Quyền đối với hình ảnh và danh dự theo Bộ luật Dân sự 2015

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Đặc biệt, Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ về quyền của cá nhân đối với hình ảnh:

"1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác."

Như vậy, việc các trang Fanpage hoặc cá nhân tự ý lấy hình ảnh của bạn (ví dụ: ảnh đi dạo, tắm biển, hay thậm chí là ảnh chụp lén khi không đeo khẩu trang trong mùa dịch) rồi đăng tải kèm những lời lẽ sỉ nhục là hành vi vi phạm pháp luật kép: vừa xâm phạm quyền hình ảnh, vừa xâm phạm danh dự, nhân phẩm theo Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015.

2. Mức phạt hành chính mới nhất theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP

Kể từ ngày 15/04/2020, Nghị định 15/2020/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 174/2013/NĐ-CP với những mức phạt cụ thể và nghiêm khắc hơn đối với các hành vi vi phạm trên không gian mạng. Cụ thể, tại điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định:

"Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau: Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân;"

Lưu ý rằng mức phạt này áp dụng đối với tổ chức, còn đối với cá nhân vi phạm thì mức phạt bằng 1/2 mức phạt nêu trên (từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng). Đây là một con số không hề nhỏ, đủ sức răn đe cho những ai có thói quen "anh hùng bàn phím".

3. Khi nào hành vi làm nhục người khác bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Nếu hành vi xúc phạm đạt đến mức độ nghiêm trọng, gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, đời sống của nạn nhân, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Làm nhục người khác" theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Hình phạt cho tội danh này bao gồm cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Đặc biệt, nếu sử dụng mạng máy tính hoặc mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội (như đăng lên Facebook), người vi phạm có thể bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

4. Nạn nhân cần làm gì để bảo vệ mình?

Nếu bạn đang là nạn nhân của những cuộc tấn công mạng, hãy thực hiện các bước sau:

• Lưu bằng chứng: Chụp màn hình các bài viết, bình luận xúc phạm, ghi lại link bài viết và ID của người vi phạm.
• Yêu cầu gỡ bỏ: Nhắn tin trực tiếp cho chủ Fanpage hoặc cá nhân yêu cầu gỡ bỏ hình ảnh và thông tin sai lệch.
• Trình báo cơ quan chức năng: Nếu bên vi phạm không hợp tác, bạn có thể gửi đơn tố cáo kèm bằng chứng đến cơ quan Công an hoặc Sở Thông tin và Truyền thông địa phương để yêu cầu xử lý hành chính.
• Khởi kiện dân sự: Bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu bồi thường thiệt hại về tinh thần và vật chất do hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm gây ra.

Pháp luật luôn là lá chắn bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân. Đừng im lặng trước những hành vi sai trái, nhưng cũng hãy là một người dùng mạng xã hội văn minh, thượng tôn pháp luật.