Gia nhập Công đoàn là quyền lợi hay nghĩa vụ của người lao động? (Ảnh minh họa)

Quyền tự quyết của người lao động trong việc gia nhập Công đoàn

Tại thời điểm cuối năm 2020, các quy định về quyền công đoàn vẫn được điều chỉnh bởi Bộ luật Lao động 2012 và Luật Công đoàn 2012. Một trong những nguyên tắc cốt lõi của pháp luật lao động Việt Nam là tôn trọng quyền tự nguyện của người lao động.

Cụ thể, theo quy định tại khoản 1 Điều 189 Bộ luật Lao động 2012:

"1. Người lao động làm việc trong doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn theo quy định của Luật công đoàn."

Đồng thời, khoản 1 Điều 4 Luật Công đoàn 2012 cũng khẳng định quyền công đoàn là quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn của người lao động. Như vậy, pháp luật ghi nhận đây là một "quyền" chứ không phải là một "nghĩa vụ bắt buộc". Người lao động hoàn toàn có quyền tự do lựa chọn việc có trở thành đoàn viên công đoàn hay không dựa trên nhu cầu và nguyện vọng cá nhân.

Vai trò và quyền lợi sát sườn khi trở thành đoàn viên Công đoàn

Mặc dù không bắt buộc, nhưng việc tham gia Công đoàn mang lại cho người lao động những "tấm lá chắn" pháp lý vô cùng quan trọng. Theo Điều 188 Bộ luật Lao động 2012, Công đoàn cơ sở có vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên.

Khi là thành viên của tổ chức Công đoàn, người lao động sẽ nhận được các hỗ trợ thiết thực như:

• Thương lượng tập thể: Công đoàn thay mặt người lao động thương lượng với người sử dụng lao động về tiền lương, thưởng, thời giờ làm việc và các điều kiện lao động khác thông qua Thỏa ước lao động tập thể.
• Bảo vệ khi có tranh chấp: Trong trường hợp xảy ra tranh chấp lao động cá nhân hoặc tập thể, Công đoàn sẽ tham gia hỗ trợ, tư vấn pháp lý và bảo vệ quyền lợi cho đoàn viên trước người sử dụng lao động hoặc tại Tòa án.
• Giám sát thực thi pháp luật: Công đoàn có quyền giám sát việc thực hiện các quy định về an toàn lao động, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tại doanh nghiệp, đảm bảo người lao động không bị xâm phạm quyền lợi.
• Chăm lo đời sống: Các hoạt động thăm hỏi khi ốm đau, hỗ trợ khó khăn đột xuất, tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao thường được Công đoàn chú trọng thực hiện.

Những lưu ý quan trọng cho người lao động năm 2020

Trong bối cảnh năm 2020, khi quan hệ lao động ngày càng phức tạp, việc hiểu rõ quyền lợi của mình là vô cùng cần thiết. Người lao động cần lưu ý rằng người sử dụng lao động không được phép có các hành vi phân biệt đối xử, cản trở hoặc ép buộc người lao động gia nhập hoặc không gia nhập Công đoàn.

Mọi hành vi ép buộc người lao động phải rời bỏ Công đoàn hoặc không cho phép thành lập Công đoàn cơ sở đều là vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hành chính theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động.

Tóm lại, việc tham gia Công đoàn là quyền tự nguyện của mỗi người lao động. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi tối ưu và có sự hỗ trợ vững chắc trong môi trường làm việc, người lao động nên cân nhắc kỹ lưỡng những lợi ích mà tổ chức này mang lại trước khi đưa ra quyết định.