Thực trạng từ chối đăng ký thường trú tại nhà đang thế chấp

Nhiều người dân khi đi làm thủ tục đăng ký thường trú (thường gọi là nhập hộ khẩu) tại căn nhà mình đã mua nhưng đang thế chấp tại ngân hàng thường gặp phải sự từ chối của cán bộ tiếp nhận hồ sơ. Lý do thường được đưa ra là "nhà đang thế chấp thì không còn là chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu" hoặc "phải có sự đồng ý của ngân hàng". Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, đặc biệt là sau khi Luật Cư trú 2020 có hiệu lực từ ngày 01/07/2021, quan điểm này hoàn toàn thiếu căn cứ và gây khó khăn cho quyền lợi chính đáng của công dân.

Quy định về chỗ ở hợp pháp theo Luật Cư trú 2020

Căn cứ vào khoản 1 Điều 20 Luật Cư trú 2020, điều kiện để công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình được quy định rõ ràng như sau:

"1. Công dân có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp đó."

Như vậy, điều kiện tiên quyết là công dân phải có "chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu". Việc một ngôi nhà đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu (Sổ đỏ/Sổ hồng) đứng tên cá nhân là minh chứng pháp lý cao nhất cho quyền sở hữu hợp pháp này. Pháp luật về cư trú không hề có quy định loại trừ trường hợp nhà đang là tài sản bảo đảm cho các nghĩa vụ dân sự.

Thế chấp nhà có làm mất quyền sở hữu tài sản?

Để làm rõ vấn đề này, chúng ta cần đối chiếu với các quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, thế chấp tài sản là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Trong giao dịch này, bên thế chấp dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản đó cho bên nhận thế chấp (ngân hàng).

Việc thế chấp chỉ hạn chế một số quyền định đoạt nhất định (như bán, tặng cho, chuyển nhượng) nếu không có sự đồng ý của bên nhận thế chấp, nhưng tuyệt đối không làm mất đi quyền sở hữu của người dân đối với căn nhà. Do đó, căn nhà đang thế chấp vẫn hoàn toàn đáp ứng tiêu chí là "chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu" của công dân theo đúng tinh thần của Luật Cư trú 2020.

Hành vi từ chối của cán bộ Công an là thiếu căn cứ

Hành vi cán bộ công an phường/xã từ chối tiếp nhận hồ sơ đăng ký thường trú với lý do nhà đang thế chấp là không phù hợp với quy định tại Thông tư 55/2021/TT-BCA và các văn bản hướng dẫn thi hành. Người dân không có nghĩa vụ phải xin xác nhận của ngân hàng hay phải giải chấp tài sản mới được thực hiện quyền đăng ký cư trú của mình.

Việc đăng ký thường trú là một thủ tục hành chính nhằm quản lý dân cư, không phải là một giao dịch dân sự làm thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản thế chấp, do đó không ảnh hưởng đến quyền lợi của ngân hàng nhận thế chấp.

Lời khuyên pháp lý để bảo vệ quyền lợi

Nếu gặp trường hợp bị cơ quan chức năng từ chối đăng ký thường trú vô căn cứ với lý do nhà đang thế chấp, người dân nên thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình:

• Yêu cầu trả lời bằng văn bản: Đề nghị cán bộ tiếp nhận hồ sơ lập phiếu hướng dẫn hoặc văn bản trả lời nêu rõ lý do từ chối và căn cứ pháp lý cụ thể.
• Thực hiện quyền khiếu nại: Công dân có quyền khiếu nại hành vi hành chính này đến Trưởng Công an cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp xã để yêu cầu giải quyết theo đúng quy định pháp luật về cư trú.
• Tìm kiếm sự hỗ trợ: Liên hệ với các chuyên gia pháp lý hoặc luật sư để được hỗ trợ soạn thảo đơn từ khiếu nại, đảm bảo các yêu cầu được giải quyết nhanh chóng và đúng luật.

Tóm lại, việc nhà đang thế chấp ngân hàng không phải là rào cản pháp lý đối với việc đăng ký thường trú. Người dân cần nắm vững các quy định của Luật Cư trú 2020 để tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong các giao dịch hành chính.