Trong xã hội hiện đại, quan niệm về tình yêu và tình dục đã có nhiều thay đổi cởi mở hơn. Tuy nhiên, hệ lụy từ việc quan hệ tình dục trước hôn nhân dẫn đến có thai ngoài ý muốn vẫn là một bài toán nan giải, mà trong đó, sự thiệt thòi và áp lực dư luận thường đổ dồn về phía người phụ nữ. Câu hỏi đặt ra là: Khi một người đàn ông làm người yêu có bầu nhưng kiên quyết không cưới, liệu họ có đang vi phạm pháp luật hay chỉ đơn thuần là vi phạm đạo đức?

Ranh giới mong manh giữa đạo đức và pháp luật

Dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2018, chúng ta cần phân định rõ hai trạng thái: quan hệ tình cảm tự nguyện và quan hệ hôn nhân được pháp luật bảo vệ. Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014, quan hệ vợ chồng chỉ chính thức xác lập khi hai bên nam nữ đi đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Việc yêu đương, chung sống hay quan hệ tình dục dẫn đến có thai là sự tự nguyện của hai cá nhân trưởng thành. Pháp luật không điều chỉnh các cam kết mang tính tình cảm cá nhân như "hứa lèo" sẽ cưới. Do đó, hành vi làm người yêu có bầu nhưng không kết hôn thường được xem là vi phạm các chuẩn mực đạo đức và lối sống, chứ chưa đủ căn cứ để coi là hành vi vi phạm pháp luật để xử phạt hành chính hay truy cứu trách nhiệm hình sự về việc "không cưới".

Trách nhiệm không thể chối bỏ đối với đứa trẻ

Dù không có sự ràng buộc về mặt hôn nhân giữa bố và mẹ, nhưng giữa người bố và đứa trẻ lại tồn tại một sợi dây pháp lý không thể cắt đứt: Quyền và nghĩa vụ của cha đối với con. Ngay cả khi đứa trẻ sinh ra ngoài giá thú, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi tối đa cho trẻ em.

Nghĩa vụ cấp dưỡng - Trách nhiệm tài chính bắt buộc

Sau khi đứa trẻ chào đời, nếu người mẹ thực hiện thủ tục nhận cha cho con (thông qua thỏa thuận hoặc kiện ra Tòa án để xác định quan hệ cha - con), người cha sẽ phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng. Theo quy định tại Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"Cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình trong trường hợp không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con."

Mức cấp dưỡng sẽ do hai bên thỏa thuận dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người cha và nhu cầu thiết yếu của đứa trẻ. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định mức cấp dưỡng phù hợp.

Các chế tài nghiêm khắc khi trốn tránh trách nhiệm

Pháp luật năm 2018 quy định các biện pháp trừng phạt rất cụ thể đối với những người cha cố tình chối bỏ trách nhiệm nuôi dưỡng con cái:

• Xử phạt hành chính: Theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 52 Nghị định 110/2013/NĐ-CP, hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng giữa cha và con sau khi có quyết định của Tòa án có thể bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Đây là mức độ xử lý cao nhất. Nếu việc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng (như con bị lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe) hoặc đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tái phạm, người cha có thể bị truy cứu theo Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015 về tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng. Hình phạt có thể là cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Lời khuyên pháp lý cho phái yếu

Trong tình huống trớ trêu này, thay vì chỉ trông chờ vào sự tự nguyện của đối phương, người phụ nữ cần chủ động bảo vệ quyền lợi cho con mình bằng cách:

1. Thu thập các chứng cứ chứng minh quan hệ huyết thống (xét nghiệm ADN, tin nhắn, hình ảnh chung sống...).
2. Thực hiện thủ tục nhận cha cho con tại UBND cấp xã hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
3. Yêu cầu Tòa án giải quyết vấn đề cấp dưỡng song song với việc xác định quan hệ cha con.

Tóm lại, dù pháp luật không bắt buộc một người đàn ông phải cưới người mình đã làm có bầu, nhưng trách nhiệm làm cha là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Sự vô tâm và chối bỏ trách nhiệm không chỉ bị xã hội lên án mà còn phải đối mặt với những bản án nghiêm khắc của pháp luật.