Trong bối cảnh cải cách hành chính và tinh giản biên chế đang được đẩy mạnh, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức 2010 đang tạo nên một làn sóng thảo luận sôi nổi. Điểm đáng chú ý nhất chính là lộ trình tiến tới xóa bỏ chế độ "viên chức suốt đời" thông qua việc thay đổi hình thức hợp đồng làm việc.

Lộ trình ký hợp đồng làm việc có thời hạn đối với viên chức

Theo nội dung dự thảo đang được xem xét, một thay đổi mang tính bước ngoặt tại Điều 25 của Luật Viên chức đã được đưa ra. Cụ thể, kể từ ngày 01/01/2020, tất cả các trường hợp viên chức mới tuyển dụng hoặc chưa thực hiện hợp đồng làm việc không xác định thời hạn sẽ phải chuyển sang ký kết hợp đồng xác định thời hạn.

Điều này đồng nghĩa với việc hình thức "biên chế" vốn được hiểu là sự đảm bảo công việc trọn đời sẽ dần được thay thế bằng cơ chế hợp đồng linh hoạt hơn. Thời hạn của các loại hợp đồng này thường dao động từ 12 tháng đến 36 tháng, tùy thuộc vào vị trí việc làm và thỏa thuận giữa đơn vị sự nghiệp công lập với người lao động.

03 trường hợp ngoại lệ vẫn được hưởng chế độ "suốt đời"

Mặc dù chủ trương chung là chuyển sang hợp đồng có thời hạn, tuy nhiên để đảm bảo quyền lợi cho những người đã cống hiến lâu năm hoặc làm việc tại các khu vực khó khăn, dự thảo vẫn giữ lại 03 nhóm đối tượng được ký hợp đồng không xác định thời hạn:

• Viên chức đã ký hợp đồng không xác định thời hạn trước ngày 01/01/2020: Đây là quy định nhằm bảo đảm tính kế thừa và không gây xáo trộn tâm lý cho đội ngũ hiện tại.
• Cán bộ, công chức chuyển sang làm viên chức: Theo quy định tại Điều 58 Luật Viên chức, các trường hợp điều chuyển này vẫn được bảo lưu chế độ làm việc.
• Viên chức làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn: Những người đã hoàn thành hợp đồng xác định thời hạn tại các đơn vị sự nghiệp công lập ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn sẽ được ưu tiên chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn để khuyến khích sự gắn bó.

Bổ sung căn cứ đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc

Không chỉ siết chặt về loại hình hợp đồng, dự thảo còn bổ sung thêm các căn cứ để đơn vị sự nghiệp công lập có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng với viên chức. Một trong những điểm mới đáng lưu ý là trường hợp "Viên chức không đạt yêu cầu sau thời gian tập sự".

Quy định này buộc các viên chức mới phải nỗ lực hơn ngay từ giai đoạn đầu. Tuy nhiên, pháp luật cũng đảm bảo quyền lợi an sinh khi quy định rõ: khi bị chấm dứt hợp đồng (trừ trường hợp bị kỷ luật buộc thôi việc), viên chức vẫn được hưởng các chế độ như trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm hoặc bảo hiểm thất nghiệp theo quy định của pháp luật về lao động và bảo hiểm.

Siết chặt kỷ luật và kéo dài thời hiệu xử lý vi phạm

Một điểm mới khác khiến nhiều viên chức "lo lắng" là việc kéo dài thời hiệu xử lý kỷ luật. Thay vì 24 tháng như quy định hiện hành tại Điều 53 Luật Viên chức, dự thảo đề xuất tăng lên 60 tháng (05 năm) đối với các hành vi vi phạm thông thường.

Đặc biệt, có những hành vi vi phạm nghiêm trọng sẽ không áp dụng thời hiệu, nghĩa là viên chức có thể bị xử lý kỷ luật bất cứ lúc nào nếu bị phát hiện, bao gồm:

- Viên chức là Đảng viên có vi phạm đến mức bị kỷ luật bằng hình thức khai trừ;
- Có hành vi vi phạm quy định về công tác bảo vệ chính trị nội bộ;
- Sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận, xác nhận giả hoặc không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, tổ chức, đơn vị.

Việc sửa đổi này cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc làm sạch đội ngũ, nâng cao chất lượng phục vụ của các đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, nơi năng lực và đạo đức nghề nghiệp được đặt lên hàng đầu.