Tháng 11 năm 2020, trong bối cảnh miền Trung liên tiếp hứng chịu những đợt thiên tai khốc liệt, đặc biệt là thảm kịch sạt lở tại Dự án thủy điện Rào Trăng 3 (Thừa Thiên Huế), Chính phủ đã đưa ra những chỉ đạo "nóng" nhằm chấn chỉnh hoạt động quản lý và vận hành các công trình thủy điện nhỏ.

Mệnh lệnh rà soát: Không đánh đổi môi trường lấy điện năng

Dựa trên báo cáo và kiến nghị của Bộ Công Thương về tình hình sạt lở tại khu vực miền Trung, Phó Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định quan điểm nhất quán: Phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường và an toàn tính mạng của người dân. Đối với các dự án thủy điện chưa đưa vào vận hành nhưng bộc lộ những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và xã hội, Chính phủ yêu cầu các cơ quan chức năng phải nghiên cứu, đánh giá lại một cách nghiêm túc.

Trong trường hợp các dự án này không có phương án điều chỉnh phù hợp hoặc tiếp tục gây nguy cơ mất an toàn, cơ quan quản lý sẽ đề xuất thu hồi dự án ngay lập tức. Đây được xem là một "tối hậu thư" mạnh mẽ đối với các chủ đầu tư thủy điện nhỏ đang có ý định "bức tử" rừng và dòng chảy tự nhiên.

Siết chặt an toàn hồ đập theo Nghị định 114/2018/NĐ-CP

Việc quản lý an toàn đập và hồ chứa nước hiện nay phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Nghị định 114/2018/NĐ-CP. Theo đó, các chủ hồ đập phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính mạng và tài sản vùng hạ du trong quá trình vận hành.

Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành liên quan thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm sau:

• Đánh giá biến đổi khí hậu: Nghiên cứu các hiện tượng thời tiết cực đoan để rà soát, lên kế hoạch phòng, chống thiên tai theo Luật phòng, chống thiên tai năm 2013.
• Xây dựng bản đồ sạt lở: Thiết lập các bản đồ tỷ lệ lớn về lũ quét, sạt lở đất đá làm cơ sở cho việc đầu tư hạ tầng kinh tế - xã hội bền vững.
• Nâng cao năng lực dự báo: Tăng cường độ chính xác và kịp thời của các bản tin dự báo bão, lũ; xây dựng hệ thống giám sát vận hành liên hồ chứa, đặc biệt là tại các lưu vực sông miền Trung.

"Nếu các dự án thủy điện chưa đưa vào vận hành mà có tác động tiêu cực đến môi trường, xã hội thì yêu cầu nghiên cứu, đánh giá lại và có phương án điều chỉnh phù hợp. Nếu không sẽ đề xuất thu hồi dự án." - Trích ý kiến chỉ đạo của Chính phủ.

Trồng rừng thay thế: Nghĩa vụ không thể thoái thác

Một trong những nguyên nhân dẫn đến lũ lụt và sạt lở nghiêm trọng được xác định là do diện tích rừng tự nhiên bị thu hẹp. Do đó, Chính phủ yêu cầu rà soát, bổ sung và thực hiện quyết liệt các phương án trồng rừng thay thế. Việc này không chỉ nhằm bảo đảm cân bằng sinh thái mà còn nâng cao khả năng tự điều tiết nguồn nước của các lưu vực sông, giảm thiểu rủi ro thiên tai trong tương lai.

Các địa phương cần giám sát chặt chẽ việc thực hiện nghĩa vụ này của các chủ đầu tư thủy điện. Mọi hành vi gian dối hoặc chậm trễ trong việc hoàn trả diện tích rừng đã mất sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Sự cố Rào Trăng 3 là một bài học đắt giá. Những chỉ đạo mới nhất của Chính phủ vào tháng 11/2020 thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc lập lại trật tự quản lý thủy điện, ưu tiên hàng đầu cho sự an toàn của nhân dân và sự bền vững của môi trường tự nhiên.