Trong nỗ lực thúc đẩy nền kinh tế số và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư sâu vào hàm lượng tri thức, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 10/2021/QĐ-TTg quy định về tiêu chí xác định doanh nghiệp công nghệ cao. Quy định mới này, có hiệu lực từ ngày 30/4/2021, không chỉ kế thừa các giá trị cũ mà còn bổ sung những rào cản kỹ thuật cần thiết để đảm bảo các doanh nghiệp thực sự có năng lực công nghệ được thụ hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước.

Nền tảng pháp lý từ Luật Công nghệ cao

Để được công nhận là doanh nghiệp công nghệ cao, trước hết, đơn vị đó phải đáp ứng các điều kiện tiên quyết được quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 18 Luật Công nghệ cao 2008. Cụ thể:

"a) Sản xuất sản phẩm công nghệ cao thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển quy định tại Điều 6 của Luật này;
b) Áp dụng các biện pháp thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng trong sản xuất và quản lý chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam; trường hợp chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam thì áp dụng tiêu chuẩn của tổ chức quốc tế chuyên ngành."

3 tiêu chí định lượng khắt khe theo Quyết định 10/2021/QĐ-TTg

Bên cạnh các điều kiện khung, Điều 3 Quyết định 10/2021/QĐ-TTg đã cụ thể hóa 03 tiêu chí định lượng mà doanh nghiệp bắt buộc phải vượt qua:

1. Tiêu chí về doanh thu từ sản phẩm công nghệ cao

Doanh nghiệp phải chứng minh được sức sống của sản phẩm công nghệ trên thị trường. Cụ thể, doanh thu từ sản phẩm công nghệ cao phải đạt ít nhất 70% trong tổng doanh thu thuần hằng năm của doanh nghiệp. Điều này nhằm loại bỏ các doanh nghiệp chỉ mang danh "công nghệ" nhưng thực tế lại kinh doanh các mảng dịch vụ hoặc thương mại truyền thống là chính.

2. Tiêu chí về chi phí cho hoạt động Nghiên cứu và Phát triển (R&D)

Đây là tiêu chí then chốt để phân loại quy mô doanh nghiệp. Tỷ lệ tổng chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển được xác định như sau:

• Đối với doanh nghiệp có tổng vốn từ 6.000 tỷ đồng và tổng số lao động từ 3.000 người trở lên: Tỷ lệ này phải đạt ít nhất 0,5%.
• Đối với các doanh nghiệp không thuộc trường hợp trên nhưng có tổng vốn từ 100 tỷ đồng và tổng số lao động từ 200 người trở lên: Tỷ lệ phải đạt ít nhất 1%.
• Đối với các trường hợp còn lại: Tỷ lệ chi cho R&D phải đạt ít nhất 2%.

3. Tiêu chí về trình độ chuyên môn của lực lượng lao động

Công nghệ cao không thể tách rời nguồn nhân lực chất lượng. Quyết định 10/2021/QĐ-TTg yêu cầu tỷ lệ lao động trực tiếp thực hiện R&D có trình độ chuyên môn từ cao đẳng trở lên phải đạt:

• Ít nhất 1% đối với doanh nghiệp quy mô lớn (vốn trên 6.000 tỷ đồng, lao động trên 3.000 người).
• Ít nhất 2,5% đối với doanh nghiệp có vốn từ 100 tỷ đồng và lao động từ 200 người trở lên.
• Ít nhất 5% đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn.

Lời khuyên cho doanh nghiệp trong bối cảnh mới

Việc áp dụng các tiêu chí mới từ ngày 30/4/2021 cho thấy định hướng của Chính phủ trong việc sàng lọc và tập trung nguồn lực cho những doanh nghiệp thực sự có năng lực sáng tạo. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại cơ cấu doanh thu, chuẩn hóa quy trình hạch toán chi phí R&D và đặc biệt là chú trọng đào tạo, tuyển dụng nhân sự trình độ cao để không chỉ đáp ứng quy định pháp luật mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

Quy định này thay thế cho Quyết định 19/2015/QĐ-TTg, đánh dấu một bước tiến mới trong quản lý nhà nước về lĩnh vực công nghệ cao tại Việt Nam.