Trong thực tế đời sống, không hiếm gặp những trường hợp mâu thuẫn gia đình gay gắt dẫn đến việc cha mẹ tuyên bố "từ mặt" con cái, thậm chí thông báo rộng rãi cho họ hàng, làng xóm. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, liệu lời tuyên bố này có thực sự chấm dứt được mối quan hệ cha mẹ - con và tước đi quyền hưởng di sản thừa kế hợp pháp? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021.

Tuyên bố "từ mặt" có làm chấm dứt quan hệ cha mẹ và con?

Theo quy định tại Điều 69 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu, trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con. Ngược lại, Điều 70 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng nhấn mạnh bổn phận của con cái là phải yêu quý, kính trọng, biết ơn và hiếu thảo với cha mẹ.

Pháp luật Việt Nam hiện nay không có bất kỳ quy định nào cho phép cha mẹ đẻ và con đẻ được chấm dứt quan hệ huyết thống. Việc "từ mặt" thực chất chỉ là một hành vi xã hội, xuất phát từ cảm xúc nhất thời hoặc xung đột gia đình, hoàn toàn không có giá trị pháp lý để xóa bỏ tư cách cha mẹ - con cái. Do đó, dù có tuyên bố từ mặt hay cắt đứt liên lạc, về mặt pháp lý, mối quan hệ này vẫn tồn tại và các quyền, nghĩa vụ kèm theo vẫn được bảo lưu.

"Cha mẹ có nghĩa vụ thương yêu con, tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập, giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức..." (Trích Điều 69 Luật Hôn nhân và gia đình 2014)

Quyền thừa kế của con đẻ khi bị cha mẹ từ mặt

Vấn đề thừa kế di sản của người con bị từ mặt sẽ được chia thành hai trường hợp chính dựa trên quy định của Bộ luật dân sự 2015:

1. Trường hợp thừa kế theo pháp luật

Nếu cha mẹ qua đời mà không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Theo Điều 651 Bộ luật dân sự 2015, con đẻ luôn nằm trong hàng thừa kế thứ nhất. Vì việc "từ mặt" không làm chấm dứt quan hệ cha con, mẹ con nên người con này vẫn hoàn toàn có quyền nhận di sản thừa kế ngang bằng với các anh chị em khác trong gia đình.

2. Trường hợp thừa kế theo di chúc

Cha mẹ có quyền định đoạt tài sản của mình thông qua di chúc. Nếu trong di chúc, cha mẹ thể hiện rõ ý chí truất quyền thừa kế của người con bị từ mặt, thì người con đó sẽ không được hưởng di sản. Tuy nhiên, pháp luật vẫn có cơ chế bảo vệ đặc biệt.

Cụ thể, theo Điều 644 Bộ luật dân sự 2015, nếu người con bị từ mặt là con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, họ vẫn được hưởng phần di sản bằng ít nhất 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, bất kể nội dung di chúc có truất quyền của họ hay không.

Đối với quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi

Khác với quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi con nuôi có thể bị chấm dứt theo quy định tại Điều 25 Luật nuôi con nuôi 2010. Tuy nhiên, việc chấm dứt này phải thông qua quyết định của Tòa án dựa trên các căn cứ như: con nuôi đã thành niên và cha mẹ nuôi tự nguyện chấm dứt; con nuôi có hành vi ngược đãi, hành hạ cha mẹ nuôi...

Nếu cha mẹ nuôi chỉ tuyên bố "từ mặt" mà chưa thực hiện thủ tục chấm dứt nuôi con nuôi tại Tòa án, thì quan hệ pháp lý vẫn tồn tại. Khi đó, quyền thừa kế của con nuôi đối với di sản của cha mẹ nuôi vẫn được đảm bảo như con đẻ theo quy định tại Điều 653 Bộ luật dân sự 2015.

Những trường hợp con cái tuyệt đối không được hưởng thừa kế

Dù không bị truất quyền trong di chúc, người con (cả con đẻ và con nuôi) vẫn có thể bị tước quyền thừa kế nếu rơi vào các trường hợp quy định tại Điều 621 Bộ luật dân sự 2015, bao gồm:

• Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng cha mẹ.
• Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng cha mẹ.
• Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép cha mẹ lập di chúc trái ý muốn hoặc giả mạo, hủy hoại di chúc nhằm hưởng di sản.

Kết luận: Việc cha mẹ từ mặt con cái về mặt tình cảm là một bi kịch gia đình, nhưng về mặt pháp lý, nó không mặc nhiên tước đi quyền thừa kế của con cái. Để đảm bảo quyền lợi hoặc thực hiện đúng ý chí định đoạt tài sản, các bên cần nắm rõ các quy định của Bộ luật dân sự 2015 và Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Nếu quý độc giả còn thắc mắc về các vấn đề thừa kế, vui lòng liên hệ tổng đài tư vấn pháp luật để được hỗ trợ kịp thời.