Trong các giao dịch dân sự thường ngày, đặc biệt là giữa những người thân quen, việc cho vay tiền đôi khi diễn ra khá chóng vánh. Không ít trường hợp các bên chỉ lập một tờ giấy viết tay sơ sài hoặc hợp đồng vay tiền mà quên mất một chi tiết cực kỳ quan trọng: Ngày trả nợ. Đến khi cần tiền gấp, người cho vay mới loay hoay không biết liệu mình có quyền đòi nợ ngay lập tức hay không và thủ tục pháp lý như thế nào để không vi phạm pháp luật.

Hợp đồng vay tiền không ghi kỳ hạn: Có giá trị pháp lý không?

Trước hết, cần khẳng định rằng việc không ghi ngày trả nợ không làm cho hợp đồng vay tiền bị vô hiệu. Theo quy định tại Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Pháp luật hiện hành phân chia hợp đồng vay thành hai loại chính dựa trên thời hạn: Hợp đồng vay có kỳ hạn và hợp đồng vay không kỳ hạn. Việc các bên không ghi ngày trả nợ trong văn bản thỏa thuận chính là xác lập một giao dịch vay không kỳ hạn.

Tuy nhiên, để hợp đồng này có hiệu lực pháp luật và được tòa án bảo vệ khi có tranh chấp, giao dịch phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015:

• Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp;
• Các bên tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện;
• Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Quy trình đòi nợ khi hợp đồng không ghi ngày trả

Đây là nội dung mà nhiều chủ nợ quan tâm nhất trong năm 2021. Khi hợp đồng không có ngày đáo hạn, quyền đòi nợ của bạn được điều chỉnh bởi Điều 469 Bộ luật Dân sự 2015. Tùy vào việc khoản vay có lãi hay không mà quy định sẽ khác nhau:

1. Đối với khoản vay không kỳ hạn và không có lãi

Trong trường hợp này, bên cho vay có quyền đòi lại tài sản và bên vay cũng có quyền trả nợ vào bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, một điều kiện tiên quyết là các bên phải báo trước cho nhau một thời gian hợp lý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

"Đối với hợp đồng vay không kỳ hạn và không có lãi thì bên cho vay có quyền đòi lại tài sản và bên vay có quyền trả nợ vào bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước cho nhau một thời gian hợp lý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác."

Việc gửi thông báo đòi nợ là bước quan trọng để xác lập thời gian hợp lý (ảnh minh họa)

2. Đối với khoản vay không kỳ hạn và có lãi

Nếu các bên có thỏa thuận về lãi suất nhưng không thỏa thuận thời hạn trả:

• Bên cho vay: Có quyền đòi lại tiền bất cứ lúc nào nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý và được hưởng lãi đến thời điểm nhận lại tiền.
• Bên vay: Có quyền trả lại tiền bất cứ lúc nào và chỉ phải trả lãi đến thời điểm trả nợ, nhưng cũng phải báo trước cho bên cho vay một thời gian hợp lý.

Thế nào là "thời gian hợp lý" để đòi nợ?

Một vướng mắc thực tế trong năm 2021 là pháp luật chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết thế nào là "thời gian hợp lý". Thông thường, thời gian này được hiểu là khoảng thời gian đủ để bên vay có thể sắp xếp tài chính để hoàn trả. Trong thực tiễn xét xử, thời gian này thường được tính từ 15 đến 30 ngày kể từ ngày bên cho vay gửi thông báo đòi nợ chính thức.

Để đảm bảo an toàn pháp lý, chủ nợ nên gửi thông báo bằng văn bản (có xác nhận của bưu điện hoặc yêu cầu bên vay ký nhận) để làm căn cứ chứng minh mình đã thực hiện nghĩa vụ báo trước nếu sau này phải khởi kiện ra Tòa án.

Lời khuyên pháp lý để tránh rủi ro khi cho vay

Dù luật cho phép đòi nợ đối với hợp đồng không kỳ hạn, nhưng để tránh những tranh chấp kéo dài và khó khăn trong việc chứng minh, người cho vay cần lưu ý:

• Luôn lập thành văn bản: Dù là người thân, hãy cố gắng ghi lại bằng giấy tờ rõ ràng về số tiền, lãi suất (nếu có) và chữ ký của các bên.
• Xác định rõ thời hạn: Nếu có thể, hãy ghi rõ ngày trả nợ cụ thể để tránh việc phải tranh cãi về khái niệm "thời gian hợp lý".
• Lưu giữ bằng chứng giao nhận tiền: Biên nhận tiền hoặc sao kê chuyển khoản ngân hàng là bằng chứng thép trước Tòa.

Tóm lại, việc hợp đồng vay không ghi ngày trả không đồng nghĩa với việc bạn mất quyền đòi nợ. Chỉ cần tuân thủ đúng quy định về việc thông báo trước một thời gian hợp lý theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền lợi của bạn vẫn sẽ được pháp luật bảo vệ vững chắc trong năm 2021 này.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc đòi nợ hoặc cần tư vấn sâu hơn về các thủ tục khởi kiện dân sự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.