Việc trở thành người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân tại địa phương không chỉ là niềm vinh dự mà còn là trách nhiệm cao cả. Tuy nhiên, để có tên trong danh sách ứng cử, công dân cần đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về cả độ tuổi, phẩm chất và năng lực. Vậy theo quy định mới nhất tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 và các văn bản liên quan, ai là người có quyền ứng cử Đại biểu Hội đồng nhân dân? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Khái niệm về Hội đồng nhân dân và Đại biểu Hội đồng nhân dân

Để hiểu rõ về quyền ứng cử, trước hết chúng ta cần xác định rõ vị trí, vai trò của cơ quan này trong hệ thống chính trị. Theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025:

"Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phương bầu ra, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước ở địa phương; chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên."

Song song với đó, vai trò của người đại biểu cũng được khẳng định rõ nét tại khoản 2 Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025. Theo đó, Đại biểu Hội đồng nhân dân là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước cử tri địa phương và trước Hội đồng nhân dân về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Điều kiện và tiêu chuẩn để được quyền ứng cử Đại biểu Hội đồng nhân dân

Quyền ứng cử là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp 2013. Cụ thể, tại Điều 27 Hiến pháp 2013 (được sửa đổi bởi Nghị quyết 203/2025/QH15), công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân.

Chi tiết hơn, Điều 2 và Điều 3 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 (được sửa đổi bởi Luật Bầu cử sửa đổi 2025) quy định người ứng cử phải có một quốc tịch duy nhất là quốc tịch Việt Nam.

7 tiêu chuẩn "vàng" đối với người ứng cử

Căn cứ khoản 3 Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, người ứng cử cần hội đủ các tiêu chuẩn sau:

• Trung thành: Tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
• Quốc tịch: Chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam.
• Phẩm chất đạo đức: Có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật.
• Bản lĩnh chính trị: Kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và các biểu hiện quan liêu, hách dịch.
• Năng lực chuyên môn: Có trình độ học vấn, chuyên môn, đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ.
• Gắn bó địa phương: Cư trú hoặc công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị trên địa bàn nơi ứng cử.
• Tín nhiệm: Liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và được Nhân dân tín nhiệm.

Những trường hợp tuyệt đối không được ứng cử

Bên cạnh các tiêu chuẩn tích cực, pháp luật cũng quy định rõ những rào cản ngăn chặn các cá nhân không đủ điều kiện tham gia vào cơ quan quyền lực nhà nước. Theo Điều 37 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, những người sau đây không được ứng cử:

• Người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
• Người đang chấp hành hình phạt tù; người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
• Người đang bị khởi tố bị can.
• Người đang chấp hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án hoặc chưa được xóa án tích.
• Người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính (đưa vào cơ sở giáo dục, cai nghiện bắt buộc hoặc giáo dục tại xã, phường).

Ngoài ra, theo tinh thần của Chỉ thị 46/CT/TW 2025 của Bộ Chính trị, các trường hợp có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, mất đoàn kết nội bộ hoặc đang bị thanh tra, kiểm tra dấu hiệu vi phạm cũng sẽ không được đưa vào danh sách ứng cử.

Việc nắm vững các quy định về quyền ứng cử không chỉ giúp công dân thực hiện tốt quyền lợi của mình mà còn góp phần xây dựng bộ máy chính quyền địa phương trong sạch, vững mạnh và thực sự vì dân.