Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc các tập đoàn đa quốc gia điều động nhân sự cấp cao sang làm việc tại các chi nhánh ở Việt Nam ngày càng trở nên phổ biến. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý khiến nhiều bộ phận nhân sự (HR) đau đầu chính là: Lao động nước ngoài di chuyển nội bộ có phải đóng BHXH và BHYT không? Bài viết dưới đây sẽ giải mã chi tiết các quy định này dựa trên căn cứ pháp luật hiện hành.

Thế nào là lao động nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp?

Để xác định nghĩa vụ bảo hiểm, trước hết cần hiểu rõ khái niệm "di chuyển nội bộ". Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 152/2020/NĐ-CP, người lao động nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp được định nghĩa như sau:

"Người lao động nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp là nhà quản lý, giám đốc điều hành, chuyên gia và lao động kỹ thuật của một doanh nghiệp nước ngoài đã thành lập hiện diện thương mại trên lãnh thổ Việt Nam, di chuyển tạm thời trong nội bộ doanh nghiệp sang hiện diện thương mại trên lãnh thổ Việt Nam và đã được doanh nghiệp nước ngoài tuyển dụng trước đó ít nhất 12 tháng liên tục."

Như vậy, không phải bất kỳ người nước ngoài nào làm việc cho công ty mẹ ở nước ngoài cũng được coi là di chuyển nội bộ. Họ phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện về chức danh (quản lý, chuyên gia...) và thời gian làm việc tại công ty mẹ (ít nhất 12 tháng).

Lao động nước ngoài di chuyển nội bộ có phải đóng BHXH bắt buộc?

Đây là vấn đề cốt lõi mà nhiều doanh nghiệp quan tâm. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị định 143/2018/NĐ-CP, người lao động nước ngoài thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi có giấy phép lao động (hoặc chứng chỉ hành nghề) và hợp đồng lao động từ 01 năm trở lên.

Tuy nhiên, pháp luật cũng đưa ra các trường hợp ngoại lệ. Cụ thể, tại điểm a khoản 2 Điều 2 Nghị định 143/2018/NĐ-CP quy định rõ:

"Người lao động quy định tại khoản 1 Điều này không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định tại Nghị định này khi thuộc một trong các trường hợp sau: a) Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo quy định tại khoản 1 Điều 3 của Nghị định số 11/2016/NĐ-CP (nay là Nghị định 152/2020/NĐ-CP)..."

Kết luận: Lao động nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp KHÔNG thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tại Việt Nam.

Quy định về đóng Bảo hiểm y tế (BHYT) đối với người nước ngoài di chuyển nội bộ

Khác với BHXH, quy định về BHYT đối với nhóm đối tượng này từng gây ra nhiều tranh cãi do Nghị định 146/2018/NĐ-CP không nêu rõ. Tuy nhiên, Bộ Y tế đã có hướng dẫn chính thức để tháo gỡ vướng mắc này.

Tại Công văn số 389/BYT-BH, Bộ Y tế khẳng định người lao động nước ngoài thuộc diện di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp không thuộc đối tượng tham gia BHYT. Lý do là vì Luật Bảo hiểm y tế hiện hành chưa quy định cụ thể đối tượng này và các văn bản hướng dẫn cũng chưa thiết lập cơ chế áp dụng cho nhóm di chuyển nội bộ.

Do đó, doanh nghiệp có thể yên tâm rằng đối với các sếp ngoại hoặc chuyên gia được điều động nội bộ, đơn vị không cần phải trích đóng BHYT bắt buộc như đối với lao động ký hợp đồng lao động trực tiếp tại Việt Nam.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Mặc dù không phải đóng BHXH và BHYT bắt buộc, doanh nghiệp cần lưu ý hoàn thiện đầy đủ hồ sơ chứng minh người lao động thuộc diện "di chuyển nội bộ". Hồ sơ này thường bao gồm: Văn bản bổ nhiệm của công ty mẹ, giấy tờ chứng minh thời gian làm việc tại công ty mẹ trên 12 tháng, và các giấy phép lao động tương ứng.

Việc nắm vững các quy định tại Nghị định 152/2020/NĐ-CP và Nghị định 143/2018/NĐ-CP không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí nhân sự mà còn đảm bảo tính tuân thủ pháp luật, tránh các rủi ro bị xử phạt hành chính không đáng có.