Tết Nguyên đán không chỉ là dịp đoàn viên mà còn là thời điểm người lao động háo hức mong chờ khoản "lương thứ 13" hay tiền thưởng Tết để trang trải cuộc sống và mua sắm cuối năm. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý luôn gây tranh cãi: Doanh nghiệp có bắt buộc phải thưởng Tết cho nhân viên hay không?

Thưởng Tết dưới góc nhìn của Bộ luật Lao động 2019

Theo quy định tại khoản 1 Điều 104 của Bộ luật Lao động 2019, khái niệm về tiền thưởng được định nghĩa như sau:

"Thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động."

Như vậy, về nguyên tắc chung, pháp luật không ấn định một mức thưởng cụ thể hay bắt buộc mọi doanh nghiệp phải có thưởng Tết. Quyết định thưởng hay không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kinh doanh của đơn vị và hiệu suất làm việc của cá nhân người lao động.

Khi nào thưởng Tết trở thành nghĩa vụ bắt buộc?

Mặc dù luật không bắt buộc chung, nhưng trong một số trường hợp cụ thể, doanh nghiệp không thể "từ chối" việc chi trả khoản tiền này. Đó là khi việc thưởng Tết đã được ghi nhận chính thức trong các văn bản thỏa thuận giữa hai bên:

• Hợp đồng lao động: Nếu trong hợp đồng ký kết có điều khoản ghi rõ mức thưởng Tết cụ thể hoặc cách tính thưởng hàng năm.
• Thỏa ước lao động tập thể: Đây là văn bản thỏa thuận giữa tập thể người lao động và chủ doanh nghiệp. Nếu thỏa ước quy định về thưởng Tết, doanh nghiệp phải thực hiện đúng cam kết.
• Quy chế thưởng của doanh nghiệp: Theo khoản 2 Điều 104 Bộ luật Lao động 2019, quy chế thưởng phải được công khai tại nơi làm việc. Một khi đã ban hành quy chế, doanh nghiệp có nghĩa vụ tuân thủ.

Người lao động cần làm gì nếu bị cắt thưởng vô lý?

Nhiều doanh nghiệp thường lấy lý do kinh doanh thua lỗ để cắt giảm hoặc không thưởng Tết. Tuy nhiên, nếu trong quy chế thưởng hoặc hợp đồng lao động không có điều khoản loại trừ khi thua lỗ, việc cắt thưởng có thể coi là vi phạm thỏa thuận lao động.

Người lao động nên chủ động rà soát lại các văn bản pháp lý đã ký kết. Trong trường hợp có tranh chấp, có thể nhờ đến sự can thiệp của Công đoàn cơ sở hoặc cơ quan thanh tra lao động để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trước thềm năm mới.

Tóm lại, thưởng Tết là sự ghi nhận nỗ lực của người lao động sau một năm cống hiến. Hiểu rõ luật không chỉ giúp người lao động bảo vệ túi tiền của mình mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc minh bạch, gắn kết.