Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định 385/2026/NĐ-CP về kiểm soát thủ tục hành chính với hàng loạt quy định mang tính bước ngoặt, siết chặt kỷ cương công vụ, chấm dứt tình trạng đòi hỏi giấy tờ ngoài quy định và thúc đẩy giải quyết hồ sơ điện tử phi địa giới hành chính.

Kiểm soát thủ tục hành chính vốn được xem là "bộ lọc" then chốt giúp xây dựng một nền hành chính phục vụ, giảm thiểu gánh nặng thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Với sự ra đời của Nghị định 385/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 10/10/2026), hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động này đã được nâng cấp toàn diện, gắn chặt với mục tiêu chuyển đổi số quốc gia và tái cấu trúc quy trình tiếp nhận dịch vụ công.

Nguyên tắc cốt lõi: Số hóa toàn diện và "chỉ cung cấp thông tin một lần"

Một trong những điểm nhấn quan trọng hàng đầu tại Điều 6 Nghị định 385/2026/NĐ-CP là việc xác lập nguyên tắc bắt buộc khi ban hành quy định về thủ tục hành chính trong các văn bản quy phạm pháp luật. Theo đó, các quy định mới phải triệt để tuân thủ phương châm:

• Bảo đảm nguyên tắc số hóa, sử dụng, kết nối liên thông dữ liệu và định danh điện tử: Các cơ quan không được bắt người dân xuất trình lại các giấy tờ, dữ liệu đã có sẵn trong cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã kết nối liên thông.
• Chỉ cung cấp thông tin một lần: Người dân và tổ chức khi thực hiện thủ tục chỉ cần cung cấp thông tin một lần duy nhất; hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính có trách nhiệm tự động tái sử dụng dữ liệu đã số hóa.
• Phi địa giới hành chính: Nghị định bảo đảm quyền tự do lựa chọn phương thức nộp hồ sơ, ưu tiên thực hiện trên môi trường mạng và không còn bị giới hạn cứng nhắc bởi địa giới hành chính thông thường.

Người dân được quyền từ chối yêu cầu ngoài quy định

Thực tiễn giải quyết hồ sơ trước đây ghi nhận không ít trường hợp cán bộ thụ lý yêu cầu người dân bổ sung thêm "giấy phép con" hoặc các loại giấy tờ xác nhận không có trong quy định. Nhằm chấm dứt triệt để tình trạng này, Điều 15 Nghị định 385/2026/NĐ-CP và Điều 18 Nghị định 385/2026/NĐ-CP đã thiết lập cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thực hiện thủ tục:

• Quyền từ chối yêu cầu trái luật: Cá nhân, tổ chức có quyền từ chối thực hiện những yêu cầu không được quy định trong quy trình thủ tục hành chính hoặc chưa được công khai minh bạch theo luật định.
• Quy định trả kết quả điện tử: Kết quả giải quyết thủ tục hành chính được ưu tiên trả dưới hình thức văn bản điện tử có giá trị pháp lý tương đương bản giấy; bản giấy chỉ cấp khi cá nhân, tổ chức có yêu cầu hoặc trường hợp luật định riêng biệt.

Siết chặt trách nhiệm của cán bộ, công chức: Hướng dẫn bổ sung đúng một lần

Để ngăn chặn hành vi nhũng nhiễu, yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần khiến người dân phải đi lại nhiều lượt, khoản 4 và khoản 5 Điều 18 Nghị định 385/2026/NĐ-CP đặt ra các nghĩa vụ khắt khe đối với cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp thụ lý:

1. Hướng dẫn trọn gói trong một lần duy nhất: Nếu hồ sơ chưa hoàn thiện hoặc chưa hợp lệ, cán bộ thụ lý phải thông báo rõ ràng nội dung, nêu cụ thể lý do và hướng dẫn đầy đủ một lần bằng văn bản để người nộp hoàn thiện, tuyệt đối không được yêu cầu bổ sung lắt nhắt nhiều lần.
2. Từ chối phải có lý do bằng văn bản: Cơ quan có thẩm quyền khi từ chối tiếp nhận hoặc từ chối giải quyết hồ sơ bắt buộc phải nêu rõ căn cứ và lý do bằng văn bản trong thời hạn giải quyết luật định.
3. Nghiêm cấm tự đặt ra thủ tục riêng: Tuyệt đối nghiêm cấm các bộ, ngành, địa phương hoặc cá nhân người thi hành công vụ tự ý sáng tác thêm hồ sơ, giấy tờ hay chứng nhận ngoài danh mục đã công bố.

Đánh giá tác động cạnh tranh và vận hành Nền tảng số quốc gia

Không chỉ kiểm soát ở khâu thực thi, công tác ban hành chính sách mới cũng được siết chặt ngay từ khâu soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật:

• Kiểm soát tiền kiểm chặt chẽ: Căn cứ Điều 12 Nghị định 385/2026/NĐ-CP, thủ tục hành chính chỉ được đề xuất ban hành khi đã hoàn tất đánh giá tác động kỹ lưỡng và không thể thay thế được bằng các phương thức quản lý linh hoạt khác (như cơ chế hậu kiểm, đánh giá rủi ro, tự công bố tiêu chuẩn hoặc khai thác dữ liệu số).
• Chống độc quyền, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng: Theo Điều 13 Nghị định 385/2026/NĐ-CP, mọi thủ tục có nguy cơ tạo ra rào cản gia nhập thị trường hoặc tạo sự bất bình đẳng giữa các thành phần kinh tế đều phải được đánh giá tác động về môi trường cạnh tranh.
• Nền tảng số về kiểm soát thủ tục hành chính: Theo Điều 23 Nghị định 385/2026/NĐ-CP, Bộ Tư pháp được giao trách nhiệm xây dựng, vận hành Nền tảng số thống nhất trên toàn quốc, tích hợp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính để bảo đảm tính pháp lý chuẩn xác nhất.

Chấm dứt hiệu lực của loạt văn bản cũ từ ngày 10/10/2026

Để hoàn thiện hệ thống thể chế đồng bộ, khoản 7 Điều 39 Nghị định 385/2026/NĐ-CP quy định rõ các văn bản trước đây chính thức hết hiệu lực kể từ ngày 10/10/2026, bao gồm:

• Nghị định 63/2010/NĐ-CP về kiểm soát thủ tục hành chính;
• Nghị định 48/2013/NĐ-CP sửa đổi Nghị định liên quan đến kiểm soát thủ tục hành chính;
• Nghị định 92/2017/NĐ-CP về sửa đổi Nghị định liên quan đến kiểm soát thủ tục hành chính.

Sự ra đời của Nghị định 385/2026/NĐ-CP không chỉ là bước tiến quan trọng về thể chế mà còn là cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc xây dựng nền hành chính minh bạch, hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.