Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 254/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý thuế về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Đây được xem là một bước tiến lớn trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia và hiện đại hóa công tác quản lý thuế tại Việt Nam. Nghị định mới này thay thế hoàn toàn cho Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Nghị định 70/2025/NĐ-CP trước đây.

Để giúp các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chủ động thích ứng, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có, dưới đây là phân tích chuyên sâu về 6 điểm mới cốt lõi của Nghị định 254/2026/NĐ-CP.

1. Trường hợp không phải sử dụng hóa đơn điện tử từ 01/7/2026

Nhằm giảm bớt gánh nặng hành chính và chi phí tuân thủ cho các đối tượng kinh doanh quy mô nhỏ hoặc các giao dịch đặc thù, Điều 7 Nghị định 254/2026/NĐ-CP đã nới lỏng và quy định cụ thể các trường hợp không bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử, bao gồm:

• Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh:
  • Các trường hợp bán hàng hóa, dịch vụ thuộc diện lập bảng kê thu mua hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp (trừ trường hợp họ chủ động đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử).
  • Cá nhân có thu nhập từ hoạt động cho thuê bất động sản; thu nhập từ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ nội dung thông tin số về giải trí, trò chơi điện tử, phim số, ảnh số, nhạc số, quảng cáo số cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài.
  • Cá nhân làm đại lý xổ số, đại lý bảo hiểm, đại lý bán hàng đa cấp mà doanh nghiệp xổ số, bảo hiểm, bán hàng đa cấp đã thực hiện khấu trừ thuế thu nhập cá nhân tại nguồn.
• Các giao dịch tài chính và nội bộ đặc thù:
  • Các khoản phí, khoản thu khác phát sinh từ hoạt động tái bảo hiểm, nhận tiền gửi, hoạt động tài chính, bán nợ, giao dịch ngoại tệ và các sản phẩm tài chính phái sinh.
  • Hoạt động góp vốn bằng tài sản của tổ chức, cá nhân kinh doanh vào tổ chức kinh tế để thành lập doanh nghiệp hoặc tăng vốn điều lệ.
  • Tài sản điều chuyển nội bộ: Giữa công ty mẹ và các đơn vị thành viên hạch toán phụ thuộc (và ngược lại); giữa các đơn vị thành viên hạch toán phụ thuộc trong cùng một cơ sở kinh doanh; tài sản điều chuyển khi thực hiện chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
  • Máy móc, thiết bị, công cụ, dụng cụ là tài sản cố định cho mượn để phục vụ hoạt động gia công hàng hóa của bên cho mượn, không thu tiền và không chuyển quyền sở hữu tài sản.
• Các trường hợp liên quan đến thuế giá trị gia tăng (GTGT):
  • Hàng hóa, dịch vụ xuất dùng để tiếp tục quá trình sản xuất, kinh doanh nội bộ (như xuất kho chuyển kho nội bộ, xuất vật tư, bán thành phẩm để tiếp tục công đoạn sản xuất tiếp theo).
  • Hàng hóa, dịch vụ do cơ sở kinh doanh tự xuất hoặc cung cấp để phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của chính cơ sở đó.
  • Các khoản thu bằng tiền không liên quan đến việc bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ như: nhận tiền bồi thường, tiền thưởng, tiền hỗ trợ, thu đòi người thứ ba của hoạt động bảo hiểm, các khoản thu hộ không phát sinh doanh thu...

2. Điều chỉnh quy định về thời điểm lập hóa đơn

Thời điểm lập hóa đơn luôn là chủ đề gây nhiều tranh cãi và dễ dẫn đến xử phạt hành chính nếu doanh nghiệp thực hiện sai lệch. Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP đã có những điều chỉnh mang tính thực tiễn cao:

2.1 Nhận tiền đặt cọc để thực hiện hợp đồng dịch vụ chưa phải xuất hóa đơn

Theo quy định tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thời điểm lập hóa đơn đối với cung cấp dịch vụ là thời điểm hoàn thành việc cung cấp dịch vụ, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Trường hợp người cung cấp dịch vụ thu tiền trước hoặc trong khi cung cấp dịch vụ thì thời điểm lập hóa đơn là thời điểm thu tiền.

Tuy nhiên, điểm mới cực kỳ quan trọng là quy định này không bao gồm trường hợp thu tiền đặt cọc theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 để đảm bảo thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ.

Trước đây, theo quy định cũ tại Nghị định 70/2025/NĐ-CP, việc miễn xuất hóa đơn khi nhận tiền đặt cọc/tạm ứng chỉ giới hạn trong một số dịch vụ cụ thể như kế toán, kiểm toán, tư vấn thuế, thẩm định giá, khảo sát thiết kế, tư vấn giám sát, lập dự án đầu tư. Từ ngày 01/07/2026, quy định này được áp dụng rộng rãi cho mọi loại dịch vụ. Khi doanh nghiệp nhận tiền đặt cọc thuần túy nhằm bảo đảm giao kết, thực hiện hợp đồng thì chưa phải lập hóa đơn tại thời điểm nhận tiền.

2.2 Bổ sung dịch vụ phải có thời gian đối soát lập hóa đơn sau 7 ngày

Nhận thấy nhiều loại hình dịch vụ có đặc thù phát sinh liên tục, số lượng giao dịch cực kỳ lớn và cần thời gian đối chiếu số liệu giữa các bên, điểm a khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP cho phép lập hóa đơn chậm nhất không quá 07 ngày kể từ ngày hoàn thành dịch vụ đối với các nhóm ngành:

• Dịch vụ hoa tiêu hàng hải;
• Dịch vụ quảng cáo trên các trang báo điện tử, nền tảng số;
• Dịch vụ công nghệ số, nền tảng số, dịch vụ công nghệ thông tin (bao gồm cả dịch vụ trung gian thanh toán sử dụng trên nền tảng viễn thông);
• Dịch vụ tài sản mã hóa, dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn giao dịch các-bon;
• Dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ bảo vệ;
• Dịch vụ cung cấp suất ăn công nghiệp;
• Dịch vụ của sở giao dịch hàng hóa, thông tin tín dụng;
• Dịch vụ kinh doanh vận tải hành khách bằng xe taxi, xe hợp đồng, xe mô tô hai bánh sử dụng phần mềm kết nối cung cấp cho khách hàng là doanh nghiệp, tổ chức.

2.3 Bổ sung trường hợp được lập hóa đơn tổng cuối ngày

Theo quy định tại điểm m khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, các cơ sở khám chữa bệnh đáp ứng đủ điều kiện sẽ được phép tổng hợp lập hóa đơn điện tử một lần vào cuối ngày cho các dịch vụ y tế thực hiện trong ngày (như chụp, chiếu, xét nghiệm có in phiếu thu tiền) nếu người bệnh không có nhu cầu lấy hóa đơn riêng lẻ. Điều kiện áp dụng bao gồm:

• Cơ sở y tế sử dụng phần mềm quản lý khám chữa bệnh và quản lý viện phí đồng bộ.
• Hệ thống công nghệ thông tin lưu trữ chi tiết từng giao dịch khám chữa bệnh và phiếu thu tiền.
• Khách hàng (người bệnh) không có nhu cầu lấy hóa đơn riêng. Trường hợp khách hàng yêu cầu, cơ sở y tế vẫn phải lập hóa đơn điện tử riêng giao cho khách hàng ngay tại thời điểm đó.

2.4 Bổ sung trường hợp phát sinh giao dịch trong giờ làm việc ban đêm

Đối với các giao dịch phát sinh ngoài giờ hành chính hoặc ban đêm, khoản 5 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định: Trường hợp người bán không có phần mềm lập hóa đơn tự động kết nối trực tiếp với máy tính tiền hoặc hệ thống bán hàng, thời điểm lập hóa đơn chậm nhất là ngày làm việc tiếp theo liền kề ngày phát sinh giao dịch.

3. Cơ quan quản lý đất đai, công an, y tế... phải chia sẻ dữ liệu hóa đơn điện tử với Cục Thuế

Để tăng cường tính minh bạch, chống thất thu thuế và ngăn chặn các hành vi gian lận hóa đơn, khoản 4 Điều 40 Nghị định 254/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh cơ chế kết nối, chia sẻ thông tin dữ liệu. Thay vì tập trung đầu mối tiếp nhận dữ liệu tại Tổng cục Thuế như trước đây, dữ liệu sẽ được kết nối trực tiếp và chia sẻ linh hoạt với Cục Thuế các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Các cơ quan ban ngành có trách nhiệm chủ động kết nối, chia sẻ thông tin chuyên ngành bao gồm:

• Cơ quan quản lý thị trường (kiểm soát hàng hóa lưu thông trên thị trường);
• Cục Quản lý đất đai, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (kiểm soát giao dịch bất động sản, khai thác tài nguyên);
• Cơ quan công an (xác minh thông tin định danh, đăng ký phương tiện, điều tra tội phạm kinh tế);
• Cơ quan giao thông vận tải, cơ quan y tế và các đơn vị liên quan khác.

Sự phối hợp liên ngành này giúp cơ quan thuế nhanh chóng đối chiếu, phát hiện các trường hợp "mua bán" hóa đơn khống hoặc khai sai lệch giá trị giao dịch thực tế (đặc biệt là trong lĩnh vực chuyển nhượng bất động sản và kinh doanh xăng dầu).

4. Người tố giác hành vi không xuất hóa đơn điện tử được thưởng đến 10 triệu đồng

Đây là một trong những điểm mới mang tính đột phá và thu hút sự quan tâm lớn nhất của dư luận xã hội. Nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ và cùng giám sát việc chấp hành pháp luật thuế của người bán, khoản 1 Điều 41 Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định cơ chế khen thưởng cho người tố giác hành vi trốn thuế, không xuất hóa đơn.

Điều kiện để người tiêu dùng được xem xét khen thưởng bao gồm:

• Cung cấp thông tin trung thực, chính xác, kịp thời về hành vi không lập và giao hóa đơn điện tử của người bán khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.
• Có căn cứ rõ ràng xác định thời gian, địa điểm và chủ thể thực hiện hành vi vi phạm (như video, hình ảnh, ghi âm, phiếu thu tiền, biên nhận thanh toán...).
• Thông tin phản ánh đúng thực tế, đủ cơ sở để cơ quan thuế tiến hành thanh tra, kiểm tra và xác minh vi phạm.
• Cơ quan thuế đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn đối với người bán dựa trên thông tin được cung cấp.

Mức chi khen thưởng cho mỗi vụ việc được xác định không quá 10% số tiền xử phạt hành chính thực tế thu được từ hành vi vi phạm, và tối đa là 10 triệu đồng/vụ việc.

Người tiêu dùng có thể gửi thông tin tố giác một cách dễ dàng, bảo mật thông qua các kênh:

• Ứng dụng eTax Mobile trên điện thoại di động;
• Cổng dịch vụ công quốc gia;
• Thư điện tử chính thức hoặc hệ thống tiếp nhận thông tin điện tử của cơ quan thuế;
• Gửi trực tiếp bằng văn bản đến trụ sở cơ quan thuế các cấp.

Người dân có thể dễ dàng tố giác hành vi không xuất hóa đơn qua ứng dụng eTax Mobile để nhận thưởng (ảnh minh họa)

5. Hủy hóa đơn đặt in của cơ quan thuế chưa sử dụng hết

Kể từ ngày 01/07/2026, toàn bộ hóa đơn đặt in của cơ quan thuế sẽ chính thức hết giá trị sử dụng theo quy định tại khoản 3 Điều 44 Nghị định 254/2026/NĐ-CP. Điều này đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn kỷ nguyên của hóa đơn giấy do cơ quan thuế phát hành.

Các cơ quan thuế, tổ chức kinh tế, hộ, cá nhân kinh doanh đang sử dụng hóa đơn đặt in của cơ quan thuế nhưng chưa sử dụng hết bắt buộc phải thực hiện thủ tục tiêu hủy hóa đơn theo đúng trình tự, thủ tục do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.

Đối với biên lai giấy theo hình thức tự in, đặt in thực hiện theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP, thời hạn áp dụng tiêu hủy bắt đầu muộn hơn, từ ngày 01/01/2027. Các biên lai giấy tự in, đặt in chưa sử dụng hết được phép tiếp tục sử dụng đến hết ngày 31/12/2026. Sau thời hạn này, các tổ chức bắt buộc phải chuyển đổi sang áp dụng biên lai điện tử theo định dạng chuẩn dữ liệu của cơ quan thuế.

6. Quy định mới về nội dung hiển thị trên hóa đơn điện tử

Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP bổ sung một số quy định chi tiết về nội dung bắt buộc phải hiển thị trên hóa đơn điện tử nhằm chuẩn hóa dữ liệu:

• Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh: Hóa đơn điện tử phải thể hiện rõ ràng: Tên, mã số thuế, địa chỉ địa điểm kinh doanh của từng cửa hàng, chi nhánh trực thuộc (nếu có) thay vì chỉ ghi thông tin chung của hộ kinh doanh.
• Đối với doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu: Trên hóa đơn bắt buộc phải hiển thị mã, địa chỉ địa điểm kinh doanh do cơ quan có thẩm quyền cấp cho từng cây xăng, cửa hàng bán lẻ xăng dầu cụ thể.
• Đối với hóa đơn điện tử ủy nhiệm: Phải ghi đầy đủ thông tin (tên, địa chỉ, mã số thuế) của cả bên ủy nhiệm và bên nhận ủy nhiệm.
• Đối với giao dịch bán đấu giá tài sản thi hành án: Hóa đơn phải thể hiện rõ thông tin của cơ quan được giao bán đấu giá tài sản và thông tin của người bán (chủ tài sản bị thi hành án).
• Hướng dẫn cách ghi thông tin người mua là người tiêu dùng cá nhân: Trường hợp người mua là cá nhân không cung cấp thông tin định danh (tên, địa chỉ, số định danh cá nhân), người bán không được để trống các trường thông tin này mà bắt buộc phải ghi rõ cụm từ "Bán cho người tiêu dùng" trên hóa đơn. Trường hợp người mua cung cấp đầy đủ thông tin, hóa đơn phải thể hiện chính xác tên, địa chỉ, số định danh cá nhân (hoặc số hộ chiếu, quốc tịch đối với người nước ngoài).

Lời khuyên thiết thực cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh

Việc ban hành Nghị định 254/2026/NĐ-CP thể hiện quyết tâm rất lớn của Chính phủ trong việc minh bạch hóa nền kinh tế. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần nhanh chóng rà soát lại hệ thống phần mềm kế toán, quy trình xuất hóa đơn, đặc biệt là thời điểm lập hóa đơn đối với các dịch vụ đặc thù và các quy định về thông tin người mua.

Đồng thời, việc người dân có quyền giám sát và nhận thưởng khi tố giác hành vi không xuất hóa đơn sẽ tạo ra áp lực rất lớn buộc các cơ sở kinh doanh bán lẻ, dịch vụ ăn uống, y tế... phải chấp hành nghiêm túc việc xuất hóa đơn điện tử cho từng giao dịch, dù là nhỏ nhất.