Việc giải quyết các vụ án ly hôn có yếu tố nước ngoài luôn là một thách thức đối với hệ thống tư pháp, đặc biệt là khi bị đơn đang cư trú tại nước ngoài nhưng không rõ địa chỉ cụ thể. Để tháo gỡ những vướng mắc này, ngày 26/11/2018, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn 253/TANDTC-PC hướng dẫn chi tiết về trình tự, thủ tục giải quyết.

Xác minh địa chỉ thông qua thân nhân của bị đơn

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật tố tụng dân sự 2015, nguyên đơn có nghĩa vụ cung cấp địa chỉ của bị đơn. Tuy nhiên, trong trường hợp không rõ địa chỉ, Tòa án sẽ thực hiện các bước xác minh nghiêm ngặt.

Cụ thể, Tòa án sẽ liên hệ với thân nhân của bị đơn (bố, mẹ, anh, chị, em...) tại Việt Nam để yêu cầu cung cấp địa chỉ, tin tức của bị đơn. Nếu có căn cứ cho thấy thân nhân vẫn có liên hệ với bị đơn nhưng cố tình không cung cấp hoặc không thông báo cho bị đơn biết về vụ kiện, Tòa án sẽ coi đây là hành vi cố tình giấu địa chỉ.

"Trường hợp thân nhân của bị đơn cố ý không cung cấp địa chỉ, tin tức của bị đơn và không thông báo cho bị đơn biết để gửi lời khai về cho Tòa án thì coi đây là trường hợp bị đơn cố tình giấu địa chỉ, từ chối khai báo và cung cấp tài liệu cần thiết."

Quy trình xét xử vắng mặt bị đơn

Việc xét xử vắng mặt không được thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ các bước được hướng dẫn tại Công văn 253/TANDTC-PC:

• Yêu cầu lần thứ hai: Nếu sau khi Tòa án đã yêu cầu đến lần thứ hai mà thân nhân vẫn không chịu cung cấp địa chỉ hoặc không thông báo cho bị đơn, Tòa án sẽ đưa vụ án ra xét xử theo thủ tục chung.
• Niêm yết công khai: Sau khi có bản án hoặc quyết định, Tòa án phải gửi ngay cho thân nhân của bị đơn để họ chuyển cho bị đơn. Đồng thời, thực hiện niêm yết công khai tại UBND cấp xã nơi bị đơn cư trú cuối cùng và nơi thân nhân bị đơn đang cư trú.

Ý nghĩa pháp lý của hướng dẫn mới

Hướng dẫn này giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của người vợ hoặc chồng tại Việt Nam khi muốn chấm dứt quan hệ hôn nhân đã thực tế tan vỡ nhưng bị cản trở bởi việc không xác định được địa chỉ của đối phương. Điều này cũng phù hợp với tinh thần của Điều 180 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 về việc xử lý trường hợp không rõ địa chỉ của bị đơn.

Bên cạnh đó, cùng ngày 26/11/2018, Tòa án nhân dân tối cao cũng ban hành Công văn 254/TANDTC-PC hướng dẫn về việc rút yêu cầu khởi tố trong vụ án hình sự, cho thấy sự nỗ lực trong việc hoàn thiện các hướng dẫn nghiệp vụ cho ngành Tòa án.

Việc nắm vững các quy định này sẽ giúp đương sự chủ động hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ và phối hợp với cơ quan tiến hành tố tụng để giải quyết vụ án ly hôn một cách nhanh chóng, đúng pháp luật.