Trong kỷ nguyên bùng nổ chuyển đổi số và dữ liệu lớn, không gian mạng đã trở thành vùng lãnh thổ chiến lược thứ năm của mỗi quốc gia. Những nguy cơ về gián điệp mạng, tấn công mã độc tống tiền, rò rỉ dữ liệu cá nhân hay tê liệt hạ tầng thông tin trọng yếu luôn tiềm ẩn những hậu quả khôn lường. Nhằm thiết lập một “lá chắn thép” đa tầng và vững chắc, Chính phủ đã ban hành Nghị định 329/2026/NĐ-CP quy định cụ thể về lực lượng bảo vệ an ninh mạng, phân định rõ ràng vai trò, nhiệm vụ và cơ chế vận hành từ Trung ương đến địa phương và cộng đồng.

Mô hình 3 tầng phòng thủ không gian mạng quốc gia theo quy định mới

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng bảo vệ an ninh mạng được xây dựng trên cấu trúc liên kết chặt chẽ gồm ba bộ phận cốt lõi: lực lượng chuyên trách, lực lượng thường trực và lực lượng dự bị. Sự phân cấp này đảm bảo tính chỉ huy tập trung thống nhất, vừa phát huy tối đa sức mạnh chuyên sâu của các cơ quan công quyền, vừa tận dụng linh hoạt nguồn nhân lực chất lượng cao từ khu vực tư nhân và xã hội.

1. Lực lượng chuyên trách: “Nòng cốt chiến lược” tại Bộ Công an và Bộ Quốc phòng

Theo Điều 5 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng chuyên trách được xác định là lực lượng nòng cốt giữ vai trò dẫn dắt, được bố trí tại Bộ Công an và Bộ Quốc phòng theo tinh thần của Luật An ninh mạng 2025.

Lực lượng này gánh vác các trọng trách đặc biệt:

• Tham mưu chiến lược, đề xuất chính sách, pháp luật về an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân;
• Quản lý nhà nước và thực hiện toàn diện các biện pháp kỹ thuật, nghiệp vụ bảo vệ không gian mạng;
• Chủ động phòng ngừa, phát hiện, điều tra và triệt phá các chiến dịch tấn công không gian mạng nguy hiểm, hoạt động gián điệp, khủng bố mạng;
• Điều phối, kiểm tra, chỉ đạo diễn tập, ứng cứu sự cố tầm quốc gia và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phòng thủ mạng.

Chính phủ khẳng định lực lượng chuyên trách được ưu tiên tối đa về chỉ tiêu biên chế, trang thiết bị chuyên dùng hiện đại, đào tạo công nghệ tiên tiến cùng các chế độ đãi ngộ vượt trội nhằm thu hút và giữ chân nhân tài công nghệ hàng đầu.

2. Lực lượng thường trực: Giám sát liên tục tại các cơ quan, tổ chức và địa phương

Nếu lực lượng chuyên trách là quả đấm thép thì lực lượng thường trực chính là mạng lưới bảo vệ rộng khắp tại hiện trường. Căn cứ Điều 6 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, lực lượng này được thành lập tại:

• Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ;
• Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương;
• Cơ quan, tổ chức quản lý trực tiếp hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia;
• Các doanh nghiệp, tổ chức vận hành hạ tầng số, nền tảng số hoặc cơ sở dữ liệu quan trọng.

Tùy theo quy mô dữ liệu và mức độ rủi ro của từng cơ quan, lực lượng thường trực có thể được tổ chức dưới hình thức bộ phận chuyên trách, cán bộ chuyên trách hoặc phối hợp thuê doanh nghiệp dịch vụ an ninh mạng đủ năng lực. Nhiệm vụ chính của lực lượng này là kiểm soát truy cập, rà quét lỗ hổng, phân quyền dữ liệu, trực tiếp ứng cứu sự cố ban đầu và chia sẻ kịp thời các tín hiệu nguy cơ về cơ quan đầu mối cấp trên.

3. Lực lượng dự bị: Huy động sức mạnh công nghệ từ toàn xã hội

Một điểm đột phá nổi bật được quy định tại Điều 7 Nghị định 329/2026/NĐ-CP chính là thể chế hóa mô hình lực lượng dự bị bảo vệ an ninh mạng. Đây là tập hợp các chuyên gia công nghệ, doanh nghiệp an toàn thông tin, các viện nghiên cứu độc lập có năng lực chuyên môn, giải pháp kỹ thuật cao được kết nối và chuẩn bị sẵn sàng.

Quy chế hoạt động của lực lượng dự bị được quy định rất minh bạch:

• Không làm phát sinh bộ máy: Việc tham gia lực lượng dự bị hoàn toàn không làm phát sinh biên chế, không mang chức danh công vụ hay quyền tự ý áp dụng biện pháp cưỡng chế an ninh mạng.
• Cơ chế tham gia: Dựa trên sự tự nguyện, hợp đồng dịch vụ, giao nhiệm vụ hoặc thỏa thuận hợp tác công - tư rõ ràng.
• Phạm vi nhiệm vụ: Hỗ trợ phản ứng nhanh khi xảy ra sự cố lớn, phân tích dữ liệu và chứng cứ số, phát hiện lỗ hổng phần mềm bí mật (zero-day), bồi dưỡng nhân lực và tư vấn giải pháp kỹ thuật cao cấp.
• Nguyên tắc trách nhiệm: Mọi cá nhân, tổ chức dự bị đều phải cam kết bảo mật tuyệt đối bí mật nhà nước, bảo vệ dữ liệu người dùng, nghiêm cấm lợi dụng việc tham gia để đánh cắp hay mua bán thông tin. Trong tình huống khẩn cấp, việc huy động chuyên gia hoặc trưng dụng phương tiện thực hiện nghiêm theo quy định pháp luật.

Tiêu chuẩn khắt khe đối với cán bộ, chuyên gia tham gia bảo vệ an ninh mạng

Theo Điều 8 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, do tính chất đặc thù đụng chạm tới dữ liệu nhạy cảm và bí mật quốc gia, nhân sự tham gia lực lượng an ninh mạng phải đáp ứng các tiêu chuẩn sàng lọc nghiêm ngặt:

• Khung năng lực chuyên môn: Phải có văn bằng, chứng chỉ phù hợp, kinh nghiệm thực chiến xử lý sự cố mạng và hoàn thành tốt các bài kiểm tra đánh giá năng lực định kỳ;
• Thẩm định độ tin cậy và kiểm soát quyền truy cập: Đối với vị trí tiếp cận hệ thống trọng yếu hoặc điều tra số, cơ quan quản lý bắt buộc phải thẩm định lý lịch chính trị, kiểm tra xung đột lợi ích và áp dụng triệt để nguyên tắc đặc quyền tối thiểu (Least Privilege);
• Ý thức kỷ luật và cam kết bảo mật: Có phẩm chất đạo đức trong sáng, không có tiền án tiền sự về tội phạm công nghệ thông tin và ký cam kết bảo mật nghiêm ngặt.

Cơ chế phối hợp tác chiến và điều phối quốc gia 24/7

Không gian mạng không có biên giới hành chính, do đó khả năng hiệp đồng tác chiến là nhân tố sống còn. Tại Điều 9 Nghị định 329/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã phân định rạch ròi thẩm quyền và cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành:

• Phân công giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng: Lực lượng chuyên trách Bộ Công an là đầu mối nòng cốt chủ trì bảo vệ an ninh mạng trên phạm vi toàn quốc và bảo vệ các hệ thống thông tin quan trọng quốc gia (trừ hệ thống quân sự và hệ thống cơ yếu); trong khi lực lượng chuyên trách Bộ Quốc phòng chủ trì bảo vệ toàn diện các hệ thống thông tin quân sự.
• Đầu mối điều phối 24/7: Bộ Công an chủ trì duy trì mạng lưới điều phối sự cố quốc gia. Mọi tổ chức, doanh nghiệp sở hữu hạ tầng số trọng yếu bắt buộc phải thiết lập đầu mối trực ban liên tục 24/7 để tiếp nhận cảnh báo và hiệp đồng xử lý khủng hoảng.
• Phối hợp theo yêu cầu và không theo yêu cầu: Các lực lượng thường xuyên chia sẻ các chỉ số xâm nhập (IoC), mã độc mới, chiến thuật tấn công nguy hiểm, đồng thời cùng nhau tổ chức diễn tập tác chiến thực cảnh để nâng cao phản xạ chiến đấu.

Như vậy, sự ra đời của Nghị định 329/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện khuôn khổ pháp lý vững chắc, liên kết chặt chẽ mọi nguồn lực từ nhà nước đến doanh nghiệp và chuyên gia độc lập, sẵn sàng ứng phó với mọi cuộc tấn công mạng, bảo vệ vững chắc chủ quyền số quốc gia.