Việc bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ các loài động vật hoang dã luôn là vấn đề cấp thiết, đòi hỏi sự nghiêm minh của pháp luật. Nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình xét xử, ngày 05/11/2018, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã chính thức ban hành Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng hướng dẫn chi tiết việc áp dụng các quy định tại Điều 234 và Điều 244 của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Phân định rõ tội danh về động vật hoang dã và động vật nguy cấp

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP, các cơ quan tiến hành tố tụng cần phân biệt rõ ràng giữa hai nhóm tội danh để áp dụng hình phạt tương xứng:

• Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã: Được quy định tại Điều 234, áp dụng đối với các loài động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB hoặc Phụ lục II Công ước CITES.
• Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm: Được quy định tại Điều 244, áp dụng đối với các loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc Nhóm IB, Phụ lục I Công ước CITES.

Xử lý hành vi tàng trữ trái phép: Mốc thời gian 01/01/2018

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết này là việc xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi tàng trữ cá thể, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm động vật hoang dã. Cụ thể:

Đối với hành vi tàng trữ phát sinh từ 00 giờ 00 phút ngày 01/01/2018, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khung hình phạt tương ứng tại Điều 234 hoặc Điều 244.

Ngược lại, đối với các hành vi tàng trữ đã có từ trước ngày 01/01/2018, pháp luật có sự khoan hồng nhất định. Những trường hợp này sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, trừ trường hợp việc tàng trữ nhằm mục đích buôn bán trái phép hoặc thu lợi bất chính.

Hành vi chiếm đoạt động vật hoang dã của người khác

Nghị quyết cũng làm rõ cách thức xử lý đối với hành vi chiếm đoạt. Nếu một cá nhân có hành vi chiếm đoạt cá thể, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật hoang dã, nguy cấp thuộc sở hữu của người khác (ví dụ: trộm cắp từ các cơ sở nuôi dưỡng hợp pháp), thì tùy vào tính chất hành vi mà bị truy cứu về các tội xâm phạm sở hữu.

Trích dẫn nguyên văn một phần tinh thần của Nghị quyết:

Hành vi chiếm đoạt cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm của người khác nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì tùy từng trường hợp cụ thể mà bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm chiếm đoạt tương ứng quy định tại Chương các tội xâm phạm sở hữu.

Lời khuyên pháp lý

Việc nắm vững các quy định tại Nghị quyết 05/2018/NQ-HĐTP không chỉ giúp các cơ quan chức năng thực thi công lý chính xác mà còn giúp người dân, các tổ chức gây nuôi tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc. Mọi hành vi săn bắt, vận chuyển, buôn bán hay tàng trữ trái phép các loài động vật quý hiếm đều có thể dẫn đến những bản án hình sự nghiêm khắc.

Để đảm bảo tuân thủ đúng quy định, các cá nhân và tổ chức cần thường xuyên cập nhật danh mục các loài động vật được bảo vệ và thực hiện đầy đủ các thủ tục đăng ký, chứng minh nguồn gốc hợp pháp theo quy định của pháp luật hiện hành.