Trong đời sống hôn nhân, việc định đoạt tài sản sau khi qua đời là vấn đề quan trọng mà nhiều cặp vợ chồng quan tâm. Câu hỏi đặt ra là liệu pháp luật hiện hành có còn cho phép vợ chồng lập một bản di chúc chung duy nhất để định đoạt khối tài sản chung hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định mới nhất tính đến năm 2019.

Vợ chồng cùng nhau bàn bạc về việc định đoạt tài sản chung (ảnh minh họa)

1. Nhận diện tài sản chung của vợ chồng theo quy định pháp luật

Trước khi tìm hiểu về hình thức di chúc, cần xác định rõ thế nào là tài sản chung. Theo quy định tại Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm:

• Tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân.
• Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác.
• Tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung.
• Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn (trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng).

Đặc biệt, Điều 29 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nhấn mạnh nguyên tắc bình đẳng: "Vợ, chồng bình đẳng với nhau về quyền, nghĩa vụ trong việc tạo lập, chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung". Chính sự gắn kết về quyền sở hữu này dẫn đến nhu cầu lập di chúc chung để định đoạt tài sản sau khi cả hai qua đời.

2. Lập di chúc chung vợ chồng: Được hay không?

Đây là điểm có sự thay đổi lớn giữa các thời kỳ luật. Trước đây, Điều 663 Bộ luật Dân sự 2005 quy định rất rõ: "Vợ, chồng có thể lập di chúc chung để định đoạt tài sản chung". Tuy nhiên, khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực (từ ngày 01/01/2017), quy định này đã bị bãi bỏ.

Vậy bãi bỏ có nghĩa là cấm?

Câu trả lời là KHÔNG CẤM. Pháp luật dân sự Việt Nam tôn trọng quyền tự định đoạt của cá nhân. Mặc dù không còn điều luật riêng biệt về "di chúc chung", nhưng nếu bản di chúc đó đáp ứng đầy đủ các điều kiện có hiệu lực tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 thì vẫn được công nhận là hợp pháp:

"1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
c) Hình thức di chúc không trái quy định của luật."

Việc lập di chúc cần sự cẩn trọng về mặt hình thức và nội dung (ảnh minh họa)

3. Những rủi ro và bất cập khi lập di chúc chung

Dù không cấm, nhưng các chuyên gia pháp lý thường khuyên vợ chồng nên lập di chúc riêng vì những lý do sau:

• Khó khăn khi sửa đổi: Khi một người muốn thay đổi ý chí, họ phải được sự đồng ý của người kia. Nếu một người đã chết, người còn lại chỉ có thể sửa đổi phần tài sản liên quan đến mình, điều này cực kỳ phức tạp trong việc tách bạch tài sản chung chưa chia.
• Thời điểm có hiệu lực: Di chúc chung thường gây tranh cãi về thời điểm có hiệu lực: Là khi người đầu tiên chết hay khi cả hai cùng chết? Điều này dẫn đến sự chậm trễ trong việc thực hiện quyền thừa kế của các con hoặc người thụ hưởng.
• Thủ tục hành chính: Các cơ quan công chứng hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền thường lúng túng khi xử lý hồ sơ khai nhận di sản từ di chúc chung do thiếu hướng dẫn cụ thể trong luật mới.

4. Lời khuyên từ chuyên gia pháp luật

Để đảm bảo tính minh bạch và tránh tranh chấp sau này, vợ chồng nên thực hiện theo các bước sau:

1. Lập hai bản di chúc riêng biệt: Mỗi người tự định đoạt phần quyền sở hữu của mình trong khối tài sản chung (thường là 1/2).
2. Thống nhất nội dung: Dù lập riêng nhưng nội dung có thể tương đồng để đảm bảo ý chí chung của cả hai vợ chồng đối với tài sản gia đình.
3. Công chứng, chứng thực: Nên thực hiện tại văn phòng công chứng để đảm bảo tính pháp lý cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Tóm lại, pháp luật năm 2019 không cấm vợ chồng lập di chúc chung, nhưng để bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho những người thừa kế, việc lập di chúc riêng vẫn là giải pháp tối ưu và an toàn nhất.

Xem thêm: Hướng dẫn lập di chúc chuẩn nhất 2019

Luật sư tư vấn