Nhằm đáp ứng kịp thời các yêu cầu thực tiễn khắt khe trong bối cảnh phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã chính thức được hoàn thiện với cấu trúc gồm 09 chương và 65 điều. Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để những bất cập, chồng chéo kéo dài suốt hơn một thập kỷ qua của Luật An toàn thực phẩm 2010, thiết lập hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Bộ Y tế thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi toàn quốc

Một trong những nội dung đột phá và nhận được sự quan tâm lớn nhất tại Điều 61 Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chính là việc quy định Bộ Y tế là cơ quan duy nhất chịu trách nhiệm thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước.

Quy định mới này xoá bỏ triệt để cơ chế phân công quản lý chia rẽ giữa 3 bộ bao gồm: Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, và Bộ Công Thương hiện đang được áp dụng tại Điều 62, Điều 63 và Điều 64 Luật An toàn thực phẩm 2010. Việc quy tụ về một đầu mối duy nhất giúp chấm dứt tình trạng "khoảng trống" pháp lý hoặc hiện tượng phân tán trách nhiệm khi xảy ra sự cố vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm nghiêm trọng.

Siết chặt quản lý an toàn thực phẩm trên không gian thương mại điện tử

Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp về an toàn thực phẩm, Dự thảo đã bổ sung Điều 42 quy định riêng biệt và chi tiết đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, ứng dụng di động và các nền tảng trực tuyến.

Theo đó, các tổ chức, cá nhân tham gia bán hàng trực tuyến cũng như các đơn vị vận hành nền tảng công nghệ, sàn giao dịch thương mại điện tử phải có trách nhiệm minh bạch hóa thông tin nguồn gốc, kiểm soát chất lượng sản phẩm công bố, cũng như phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý khi xử lý khiếu nại hoặc truy xuất lô hàng không bảo đảm tiêu chuẩn.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý rủi ro

Nổi bật tại Điều 8 và Điều 9 của dự thảo luật sửa đổi là các khung pháp lý hoàn toàn mới thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số toàn diện. Nhà nước sẽ tập trung đầu tư xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm tập trung, liên thông dữ liệu từ khâu sản xuất, nhập khẩu đến lưu thông trên thị trường.

Sự xuất hiện của công nghệ tiên tiến giúp các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra an toàn thực phẩm theo định hướng quản lý rủi ro (Điều 63), giám sát và cảnh báo sớm các nguy cơ tiềm ẩn (Điều 55), cũng như phân tích chính xác nguồn gốc rủi ro (Điều 54) một cách nhanh chóng và hiệu quả vượt trội.

Sửa đổi toàn diện cơ chế đăng ký bản công bố sản phẩm và truy xuất nguồn gốc

Cơ chế đăng ký bản công bố sản phẩm quy định tại Chương III Dự thảo đã có bước chuyển mình căn bản:

• Thời hạn hiệu lực: Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm sẽ có thời hạn sử dụng 05 năm thay vì vô thời hạn như trước đây. Khi hết hạn, cơ sở phải thực hiện đăng ký lại.
• Thu hồi và xử lý nghiêm: Quy định cụ thể các trường hợp bị thu hồi Giấy tiếp nhận đăng ký, xử lý trách nhiệm cá nhân, tổ chức đứng tên công bố nếu sản phẩm vi phạm cam kết an toàn.
• Quy trình thu hồi thực phẩm: Điều 56 và Điều 59 dự thảo luật mới đã nâng chuẩn các quy định khắc phục sự cố, thu hồi và tiêu hủy thực phẩm không bảo đảm an toàn, quy trách nhiệm đền bù và xử lý triệt để lô hàng vi phạm.

Đề xuất tăng kỷ lục mức tiền phạt vi phạm hành chính lên tới 02 tỷ đồng

Một bước tiến mang tính răn đe mạnh mẽ là quy định tại Điều 65 của Dự thảo Luật. Khác biệt lớn so với Luật An toàn thực phẩm 2010 chỉ dừng lại ở việc nêu nguyên tắc chung, dự thảo mới khống chế cụ thể khung tiền phạt hành chính tối đa:

Mức tiền phạt vi phạm hành chính tối đa trong lĩnh vực an toàn thực phẩm được đề xuất nâng lên đến 01 tỷ đồng đối với cá nhân và lên tới 02 tỷ đồng đối với tổ chức.

Mức phạt tăng vượt bậc này phản ánh quyết tâm cao độ của cơ quan quản lý trong việc ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại, sản xuất thực phẩm giả, thực phẩm bẩn nguy hại đến tính mạng và sức khỏe nhân dân.