Trong quá trình giải quyết và thi hành các bản án dân sự, công tác quản lý, theo dõi tài sản và vật chứng tạm giữ luôn đặt ra những bài toán vô cùng phức tạp đối với cơ quan thi hành án. Một trong những thay đổi pháp lý quan trọng nhất kể từ mốc thời điểm ngày 01/10/2026 chính là việc Bộ Tài chính chính thức áp dụng phương pháp hạch toán thống nhất giá trị tài sản, vật chứng tạm giữ theo giá quy ước bằng đúng 01 (một) đồng.

Sự chuyển đổi từ cơ chế giá trị thực tế sang giá quy ước 01 đồng

Trước đây, căn cứ quy định tại khoản 4 Điều 3 Thông tư 78/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính, giá hạch toán trên sổ sách nghiệp vụ được xác định trên cơ sở giá trị thực tế của tài sản, vật chứng tạm giữ tại thời điểm tiếp nhận. Tuy nhiên, việc đánh giá chính xác giá trị thực tế đối với hàng loạt chủng loại tài sản đa dạng — từ đồ cổ, đá quý, tài sản đã qua sử dụng cho đến tài sản bị hư hỏng, rỉ sét — tạo ra không ít gánh nặng chứng từ và rủi ro hạch toán cho bộ phận kế toán nghiệp vụ thi hành án.

Để khắc phục triệt để bất cập này và chuẩn hóa quy trình kế toán trên toàn hệ thống, Thông tư 107/2026/TT-BTC được ban hành với bước ngoặt mới. Cụ thể, khoản 5 Điều 4 Thông tư 107/2026/TT-BTC quy định rõ:

"Giá hạch toán đối với tài sản, vật chứng tạm giữ được xác định theo giá quy ước là một (01) đồng."

Mức giá quy ước 01 đồng này được áp dụng xuyên suốt để ghi chép, phản ánh sự có mặt và quá trình luân chuyển của tài sản, vật chứng tạm giữ kể từ giây phút cơ quan thi hành án tiếp nhận bàn giao cho đến khi kết thúc việc thi hành án theo từng quyết định thi hành án cụ thể.

Mục đích pháp lý và các giới hạn nghiêm ngặt của mức giá quy ước 01 đồng

Nhằm tránh hiện tượng hiểu sai hoặc lạm dụng số liệu sổ sách kế toán, quy định pháp luật nhấn mạnh rằng mức giá hạch toán 01 đồng thuần túy chỉ phục vụ mục đích theo dõi, quản lý nghiệp vụ kế toán nội bộ của cơ quan thi hành án. Mức giá này hoàn toàn không thể hiện cũng như không đại diện cho giá trị thị trường hay giá trị pháp lý thực tế của tài sản.

Bộ Tài chính đã đưa ra các điều khoản cấm đoán hết sức cụ thể. Mức giá hạch toán quy ước 01 đồng TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC SỬ DỤNG cho bất kỳ mục đích nào sau đây:

• Làm căn cứ khởi điểm để bán đấu giá tài sản: Khi đưa tài sản ra xử lý hoặc phát mại, cơ quan thi hành án phải tiến hành thẩm định giá theo đúng trình tự pháp lý độc lập chứ không căn cứ vào số tiền 1 đồng trên sổ kế toán.
• Thực hiện trao đổi, bù trừ tài sản: Không được lấy con số 1 đồng làm giá trị quy đổi giữa các bên thi hành án.
• Căn cứ tính phí hoặc thu phí thi hành án: Phí thi hành án vẫn phải tính trên số tiền thu được thực tế hoặc giá trị tài sản được giao theo bản án.
• Thanh toán bằng tiền thay cho tài sản đặc thù: Không áp dụng giá quy ước này để thanh toán bằng tiền mặt thay cho ngoại tệ, vàng, bạc, kim khí quý, đá quý, đồ cổ hoặc các tài sản đặc thù khác.

Ví dụ thực tế giúp người dân và kế toán viên dễ hình dung

Giả sử trong một vụ án dân sự, Chấp hành viên lập biên bản tạm giữ một chiếc xe ô tô hạng sang hoặc một lô vàng nữ trang trị giá nhiều tỷ đồng để bảo đảm thi hành án. Kể từ ngày 01/10/2026, khi tiếp nhận chiếc xe hoặc lô vàng này vào kho vật chứng, bộ phận kế toán nghiệp vụ thi hành án dân sự sẽ chỉ ghi nhận tài sản đó vào hệ thống sổ sách kế toán với giá quy ước là 01 đồng.

Việc ghi nhận 01 đồng này giúp kế toán viên dễ dàng kiểm đếm số lượng đơn vị tài sản hiện có trong kho mà không cần phải chờ kết quả thẩm định giá phức tạp từ hội đồng thẩm định. Khi cơ quan thẩm định giá ban hành kết quả xác định chiếc xe ô tô có giá trị thực tế là 2 tỷ đồng để mang đi bán đấu giá, giá trị 2 tỷ đồng này sẽ được dùng làm giá khởi điểm đấu giá, còn sổ sách kế toán kho vẫn duy trì con số quy ước 01 đồng cho mục đích theo dõi hiện vật cho tới khi bàn giao cho người mua trúng đấu giá.

Lộ trình hiệu lực thi hành và phạm vi đối tượng áp dụng

Thông tư 107/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026 và hoàn toàn thay thế cho Thông tư 78/2020/TT-BTC trước đó. Về mặt lộ trình áp dụng thực tế:

1. Áp dụng ngay cho kỳ kế toán quý bắt đầu từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 31/12/2026.
2. Áp dụng toàn diện và đầy đủ kể từ năm tài chính 2027 trở đi đối với tất cả các cơ quan thi hành án dân sự trên toàn quốc.

Quy định mới này giúp minh bạch hóa dòng tài sản tạm giữ, giản lược tối đa thủ tục hành chính kế toán và giảm rủi ro trách nhiệm cho công chức làm công tác kế toán thi hành án dân sự.